ZWANGERE VROUWEN IN DE OLIE

DELEN

ZWANGERE VROUWEN IN DE OLIE

Dat lijkt niet slim, maar is het wel!

Uit recent onderzoek is gebleken dat kinderen van moeders die voldoende vis eten of een visoliesupplement (niet tijdens het onderzoek) innemen tijdens de zwangerschap, duidelijk beter scoorden bij een IQ-test. Tevens wordt de kans op vroeggeboorte met 12% teruggebracht. Zwangere vrouwen die veel vis eten, lopen daarnaast ook minder risico op het ontwikkelen van een postnatale depressie.

ONONTBEERLIJKE STOFFEN

Gezonde vetzuren zijn van cruciaal belang voor het lichaam. Vetzuren dienen als bouwstoffen voor de cellen, celmembranen en zijn nodig voor de aanmaak van hormonen en hormoonachtige stoffen. Twee van de belangrijkste groepen vetzuren behoren tot de omega-3 en omega-6 familie. De verschillende ’omegafamilieleden’ worden respectievelijk ’onverzadigd’, ’meervoudig onverzadigd’, dan wel ’superonverzadigd’ genoemd.

In de opbouw van de moleculen bevinden zich tussen de koolwaterstofketens twee, drie of meer dubbele bindingen. Hoe meer van deze dubbele bindingen, des te meer flexibiliteit deze stoffen aan weefsels en celmembranen van het lichaam kunnen meegeven.

Linolzuur en alfa-linoleenzuur zijn beide essentiële vetzuren. Het lichaam kan deze stoffen niet zelf aanmaken en is daardoor afhankelijk van de voeding. Het vetzuur DHA is semi-essentieel. Hoewel deze gemaakt kan worden uit alfa-linoleenzuur verloopt dit niet altijd efficiënt genoeg voor voldoende aanvoer.

Tijdens de zwangerschap heeft de moeder een grotere behoefte aan vitamines, mineralen en andere voedingsstoffen. Ze heeft dit voor zichzelf nodig, maar vooral ook voor de groei en ontwikkeling van de baby. Immers, tijdens de zwangerschap is de baby afhankelijk van de voeding van de moeder. Goede voeding is daarom tijdens de zwangerschap extra belangrijk.

Het omega-3 vetzuur DHA en omega-6 vetzuur AA spelen in de ontwikkeling van de hersenen van de baby een belangrijke rol. Gedurende de gehele ontwikkelingsfase van de hersenen, tijdens het verblijf in de baarmoeder en in de eerste tijd daarna, zijn het juist DHA en AA die onontbeerlijk zijn voor de structurele aanleg en opbouw van het celmembraanweefsel van de hersencellen. In het eerste trimester zijn de vetzuren van belang voor de aanleg van de hersencellen; in het laatste trimester vindt er accumulatie plaats van DHA en AA, waardoor de hersenmassa verviervoudigt.

AA en DHA zijn structurele sleutelcomponenten van de neuronale membraan die 15 tot 20% van de droge massa van de hersenen uitmaken en meer dan 30% van het netvlies. Adequate aanvoer van deze vetzuren is tijdens de prenatale ontwikkeling zo essentieel dat de placenta tussenbeide komt om de spiegel in het plasma van de moeder te verdubbelen.

Ernstige tekorten kunnen permanente gevolgen hebben indien ze tijdens kritieke periodes van neurale ontwikkeling optreden. AA is cruciaal voor de groei van de hersenen, en lichte tekorten worden geassocieerd met een laag geboortegewicht en kleinere hoofdomtrek. DHA is in bijzonder hoge concentratie aanwezig in hoogactieve sites zoals synapsen en fotoreceptoren. Het is essentieel voor de normale ontwikkeling van visueel en cognitief vermogen.

BEHOEFTE AAN VETZUREN

De westerse voeding bevat overwegend de omega-6 vetzuren zoals linolzuur en AA. Alleen vis bevat hoge concentraties van het belangrijke omega-3 vetzuur DHA. Tijdens de zwangerschap is de behoefte aan DHA minimaal 200 mg per dag. Dit komt overeen met twee porties vette vis (à 100 gram) per week. Echter, de gemiddelde Nederlandse visconsumptie is slechts 70 gram per week. Om toch te kunnen voorzien in de behoefte van de foetus kan DHA in kleine hoeveelheden vrijgemaakt worden uit de hersenen van de moeder. Na de geboorte voorziet de borstvoeding in de behoefte aan DHA. De concentratie aan DHA in borstvoeding varieert (60-120 mg p.d.) afhankelijk van de voeding van de moeder. Het gebruik van vis (-olie) verdubbelt de DHA concentratie. Flesvoeding bevat over het algemeen geen DHA.

WETENSCHAPPELIJKE STUDIES

* ZWANGERSCHAP EN DHA TEKORTEN

Gedurende de zwangerschap en tijdens borstvoeding neemt de concentratie aan DHA in het bloed af. Herstel vindt vaak langzaam plaats en de concentratie DHA is bij aanvang van een volgende zwangerschap nog altijd lager, waardoor een volgend kind een lagere DHA-waarde heeft bij de geboorte dan de eerstgeborene. Ook bij tweelingen en te vroeg geboren baby’s ziet men lagere DHA waarden.

Een tekort aan DHA kan de groei van de foetus negatief beïnvloeden. Aan een onderzoek van Smuts et al hebben 291 zwangeren deelgenomen. Van 24 tot 28 weken zwangerschap werd de voeding verrijkt met 33 of 133 mg DHA. De zwangerschapsduur werd aanmerkelijk verlengd met gemiddeld 6 dagen in de hoogste DHA groep. Ook het geboortegewicht, lengte en hoofdomtrek namen toe.

In een Deense studie met 8700 zwangeren blijkt dat het gebruik van 1 portie vis per week het risico op preterm bevalling en te laag geboortegewicht vermindert van 7.1% naar slechts 1.9%.

* INTELLEGENTIE / IQ

In Noorwegen hebben ruim driehonderd (341) zwangere vrouwen deelgenomen aan de studie van dr. Helland (kinderarts). Met 18 weken zwangerschap zijn de vrouwen dubbel- blind gerandomiseerd verdeeld om een maïsolie- of visoliesupplement met 1100 mg DHA te gebruiken. De vrouwen gebruikten het supplement tot 4 maanden na de geboorte. Met 4 jaar is bij een deel van deze kinderen (n=90) het IQ getest. Alle kinderen hadden minimaal drie maanden borstvoeding gehad. De kinderen van moeders die het visoliesupplement gebruikten scoorden duidelijk beter.

In een zeer recente studie, die in juli 2005 verscheen in het American Journal of Clinical Nutrition, bleek dat het gebruik door de moeder van een voedingssupplement met 200 mg DHA gedurende de borstvoedingperiode, gunstig is voor de ontwikkeling van de hersenen van de baby. Op 2,5 jarige leeftijd scoorden kinderen die visolie met DHA kregen, beter op een motorische ontwikkelingstest dan kinderen die dit niet kregen.

* ALLERGIE – ATOPIE

Voor kinderen met een erfelijke aanleg voor het ontwikkelen van een allergie lijkt een hogere DHA-concentratie in borstvoeding preventief te werken. In een recente Duitse studie zijn 218 kinderen met een verhoogd risico op allergische aandoeningen onderzocht. Na de geboorte is het colostrum onderzocht en kinderen zijn op de leeftijd van één jaar gescreend op allergieën. Een laag gehalte aan DHA in het colostrum bleek duidelijk verband te houden met verhoogde IgE antistoffen, een marker voor allergieën.

In een Australische interventiestudie zijn 98 atopische zwangeren (vanaf 20 weken zwangerschapsduur) verdeeld over twee groepen; de ene groep kreeg een placebo tegenover de tweede groep die visoliesupplementen met 2200 mg DHA kreeg. De zuigelingen zijn met één jaar onderzocht op allergische reacties middels een huidpriktest. In de placebogroep hadden de kinderen tot driemaal vaker een positieve uitslag op één van de belangrijkste alergene stoffen – ei – dan in de visoliegroep. Tevens bleken de kinderen uit de visoliegroep minder vaak ziek.

* POSTnatale DEPRESSIE

In een review artikel van Hibbeln zijn 41 studies en de data van 14.000 vrouwen uit 20 verschillende landen geanalyseerd. Uit epidemiologische studies blijkt dat in landen met een lage visconsumptie een postnatale depressie vaker voorkomt. De andere onderzoeken tonen aan dat moeders met een hogere concentratie DHA in de borstvoeding een lager risico op het ontwikkelen van een postnatale depressie hebben.

In Rotterdam zijn 112 vrouwen onderzocht direct na de bevalling en na 32 weken. De plasmawaarden DHA zijn gemeten. Na zes maanden is middels een vragenlijst onderzocht of vrouwen symptomen van een postnatale depressie ervoeren. De onderzoekers vonden een relatie tussen de DHA-status en het ontwikkelen van postnatale symptomen. Volgens de wetenschappers kunnen vrouwen gebaat zijn bij een hogere inname van DHA tijdens en na de zwangerschap.

De universiteit van Gent heeft onderzoek gedaan bij 10 vrouwen die een postnatale depressie ontwikkelden. Vergeleken met een controlegroep hadden deze vrouwen kort na de bevalling duidelijk lagere DHA plasma waarden.

* PRE-ECLAMPSIE

Een hoge inname aan omega-6 vetzuren zoals AA en transvetzuren zijn verdacht van een verhoogd risico op pre-eclampsie (zwangerschapsvergiftiging). Een verhoogde bloeddruk kan een eerste waarschuwing zijn van pre-eclampsie. Visolie wordt verondersteld beschermend te werken. Een Zweedse studie heeft het bloed onderzocht van 22 vrouwen met pre-eclampsie versus 40 zwangeren met een normale bloeddruk. De zwangere vrouwen met de laagste waarden aan omega-3 vetzuren hadden een bijna 8 maal hoger risico op pre-eclampsie. In een ander klinisch onderzoek zijn therapeutische doses visolie toegediend aan vrouwen met pre-eclampsie zonder significant effect op de hypertensie. Visolie reduceerde wel de kans op een vroeggeboorte met 12%.

* DHA NA DE GEBOORTE NOG STEEDS BELANGRIJK

Borstvoeding levert de beste hoogwaardige voeding voor de zuigeling. Onder andere omdat het ook een goed opneembare vorm van DHA levert. De dagelijkse behoefte aan DHA is tot 6 maanden 20 mg/ kg gewicht. Dit is ongeveer 100 mg per dag. Na zes maanden neemt dit af tot 10 mg/ kg gewicht. De baby heeft in de eerste 6 maanden zijn gewicht verdubbeld, waardoor de totale dagelijkse inname 100 mg is en blijft in het eerste levensjaar. De Nederlandse Gezondheidsraad adviseert een inname van DHA die vergelijkbaar is met borstvoeding.

In het tweede levenshalfjaar wordt de melkvoeding steeds minder en gaat de baby meer vaste voeding eten. Rond het eerste levensjaar kan de baby grotendeels met de “pot” mee eten. De aanbevolen hoeveelheid omega-3 visvetzuren is dan gelijk aan de dosering voor volwassenen: 0,2 gram per dag, ofwel 2 maal per week vis op het menu.

* OGEN

Het netvlies bevat een grote concentratie aan DHA, ongeveer 30%, en is bijzonder van belang voor een goede oogfunctie. Door de Amerikaanse retina stichting is een dubbelblind onderzoek gedaan bij 128 zuigelingen. De controle groep (n=29) kreeg alleen borstvoeding en de andere zuigelingen kregen flesvoeding, flesvoeding aangevuld met DHA of DHA en AA. Per dag werd de voeding van zuigelingen met ongeveer 100 mg DHA aangevuld. In het eerste levensjaar is de oogfunctie periodiek gemeten. De zuigelingen zonder DHA scoorden slechter op de oogtest. De bloedwaarden van de suppletiegroep kwam overeen met borstgevoede kinderen. Een Deens onderzoek heeft eenzelfde oogtest uitgevoerd bij 39, vier maanden oude, borstgevoede zuigelingen. Tevens is de hoeveelheid DHA in borstvoeding bepaald. De onderzoekers vonden een duidelijk positieve relatie tussen de hoeveelheid DHA in de borstvoeding en de oogfunctie.

* SLAPEN

Het slaappatroon van pas geboren zuigelingen is afhankelijk van de rijpheid van de hersenen. Dit is nader onderzocht door Cheruku. Rond de geboorte zijn de DHA plasmawaarden bepaald bij de moeders. De eerste twee dagen na de geboorte is het slaappatroon bij 17 baby’s onderzocht. Het betere slaappatroon van de baby’s, van wie de moeder hogere plasmawaarden DHA hadden, suggereert een betere rijpheid van de hersenen.

OPTIMALE OPNAME

Het vetzuur DHA komt in de natuur en in het lichaam alleen voor als een triglyceride, gebonden aan glycerol en bij voorkeur op de beta-positie. Tijdens de vertering kan deze verbinding niet gesplitst worden en dit zorgt voor een betere stabiliteit en bescherming van het DHA. Na opname kan het lichaam deze vorm direct gebruiken. Verschillende studies tonen aan dat een natuurlijke visolie een betere absorptie en biobeschikbaarheid heeft dan een chemisch bewerkte vorm zoals een ethyl-DHA vorm. Uit de studie van Visioli blijkt dat voor vergelijkbare plasma niveaus DHA, er een negenvoudige dosis van een ethyl-DHA supplement nodig is ten opzichte van een natuurlijke vorm.

Verschillende factoren kunnen de opname van vetzuren remmen: teveel cafeïne, cholesterol, verzadigde vetten en een hoog suikergebruik evenals tekorten aan zink en chroom.

Een nieuwe ontwikkeling is de heropgebouwde triglyceride uit visolie. De visolie wordt in dit proces volledig gezuiverd, de verschillende componenten worden “uit elkaar gehaald” en later weer – via een gepatenteerd proces, aan elkaar gebonden. Deze triglyceride vorm is zeer zuiver, kan hoger worden gedoseerd en wordt uitstekend door het lichaam opgenomen en verwerkt zonder dat het extra stappen moet afleggen om herkend te worden door het lichaam (zoals ethyl-esters dat wel moeten).

Een tweede voordeel is dat de natuurlijke verschijningsvormvorm van het DHA-vetzuur, gebonden is aan glycerol op de beta-positie. Dit is gelijk aan DHA in borstvoeding, waarvan bekend is dat dit de beste opname geeft. In de oorspronkelijke vorm in visolie is DHA gebonden aan meerdere posities aan glycerol.

Waar al jaren bekend is dat het innemen van foliumzuur tijdens zwangerschap als vanzelfsprekend wordt aangenomen, geldt dat nu eigenlijk ook voor visolie.

REFERENTIES van de diverse onderzoeken kunt u opvragen via telefoonnummer 0186-626173 of via website www.springfieldnutra.com
Saskia Bleijswijk, voedingskundige

DELEN