De Pilates-methode’

DELEN

PILATES

Een aantal jaren geleden is, vanuit Amerika, de Pilatesmethode in Nederland geïntroduceerd. Zowel in Amerika als in veel Europese landen is deze methode al een bekend begrip aan het worden, met name in de sport- en danswereld. Langzaamaan zijn er ook therapeuten, met name uit de yoga-richting, die deze methode integreren in de bestaande yogamethode. De Pilatesmethode is zeer geschikt voor de fysiotherapeut, de chiropractor en de sportmasseur, en de gedachten achter deze methode willen wij u als CAM-therapeut zeker niet onthouden.

De oorsprong van Pilates

Deze nieuwe methode van oefeningen is ontwikkeld door Joseph Pilates, die in 1880 dichtbij Düsseldorf in Duitsland werd geboren. Als kind was hij vrij teer, en dit was een van de redenen waarom hij diverse fitnessprogramma’s onderzocht; om zijn eigen lichaam en lichaamsbeeld te verbeteren. Na meer dan 20 jaar zelfstudie en ervaring in yoga, Zen en oud-Griekse en -Romeinse trainingsmethodes, ontwikkelde hij een nieuw trainingsconcept. Dit maakte hem tot een sporter die diverse sporttalenten ontwikkelde zoals duiken, boksen en gymnastiek. Toen hij met het uitbreken van WO-I in een kamp werd geplaatst begon hij de andere kampleden te trainen. Zo ontstond het bewegingssysteem dat hij oorspronkelijk ‘Contrology’ noemde en dat we vandaag de dag kennen als Mat-Training. Terug in Duitsland kwam hij in contact met de wereld van dans, in het bijzonder door zijn contact met Rudoph von Laban, ontwikkelaar van ‘Labanotation’, een van de weidst verbreide en meest gebruikte vorm van dansnotatie. Hanya Holm gebruikte veel van zijn oefeningen in haar programma en tot op de dag van vandaag staat dit bekend als de Holm-Techniek.
Toen Joseph Pilates met de dansers werkte instrueerde hij in diezelfde tijd ook de politie van Hamburg in zelfverdediging. Uiteindelijk werd hij gevraagd om het Duitse nieuwe leger op te leiden. Hij weigerde dit echter en emigreerde naar de Verenigde Staten van Amerika. Tijdens deze bootreis ontmoette hij Clara, een lerares verpleegkunde, waarmee hij later trouwde. Met haar zette hij zijn eerste fitnessstudio in New York op, op hetzelfde adres waar ook het New York Ballet haar zetel had. Al snel was zijn studio bekend bij de ‘elite’ van New York, waaronder belangrijke balletdansers en -danseressen. Zijn oefeningen bleken hun traditionele oefenprogramma namelijk perfect aan te vullen. Ook acteurs en actrices, sportmensen, en ‘de rich and famous’ voelden zich aangetrokken tot deze vorm van beweging, vooral omdat het hen sterker maakte zonder dat de spiermassa toenam. Het was een vorm om het lichaam in evenwicht te brengen door middel van kracht in combinatie met flexibiliteit, waardoor er een perfecte harmonie ontstond tussen lichaam (spieren) en geest.
Er zijn tal van beroemdheden die deze gevarieerde methoden gebruikten of gebruiken, zoals Gregory Peck, Katharine Hepburn, Madonna, Jessica Lange, Michael Crawford, Joan Collins, Greta Scacchi, Sigourney, Britt Ekland, etc.

De Pilates-techniek wordt tegenwoordig onderwezen in diverse vormen, gebaseerd op de erfenis van Joseph Pilates. Hij had geen formeel vastgelegd uitgewerkt trainingsprogramma, met als gevolg dat na zijn dood zijn leerlingen de techniek bleven wijzigen met hun eigen variaties en oefeningen. Deze flexibiliteit in benadering is een van de redenen waarom de Pilates-techniek al zo lang succesvol is. Vooral nu de hele wereld bezig lijkt met een diepere en intelligentere benadering van fitness. De Pilates-methode was vanaf 1920 een goed bewaard geheim, omdat professionele dansers het gebruikten om te herstellen van blessures en hun capaciteiten te vergroten. Het is waarschijnlijk mede daardoor pas laat ontdekt door een grotere groep. Sinds meer mensen de voordelen ervan hebben ontdekt, wordt Pilates nu in een veel breder verband erkend en gewaardeerd. Het past uitstekend in ons huidige levenspatroon. Een tijd waarin burn-out, stress en onthaasten sleutelbegrippen zijn. Beweging wordt tegenwoordig meer en meer in een holistisch kader gezien. Men wil er nog steeds slank en gespierd uitzien, maar ook plezier beleven aan het proces om dat te bereiken. Men wil zich vitaal en dynamisch voelen en bewuster van het lichaam. Niet alleen het doel is van belang, ook de weg er naar toe. Het gaat erom de geest te betrekken bij hoe het lichaam beweegt, een stabiel en sterk lichaam te ontwikkelen en van daaruit de rest van het lichaam in balans te brengen, dus van binnen naar buiten werken. Pas als je het voordeel van een soepel lichaam en een flexibele, sterke wervelkolom hebt bereikt en waardeert, voel je je heel en in balans.

Door zijn eigenschappen onderscheidt de Pilates-methode zich van andere systemen. Het is daarom een methode die zeker aansluiting kan vinden bij de natuurlijke-principes. De methode is een controleerbare methodiek en wetenschappelijk onderbouwd. Het biedt naast mogelijkheden tot lichamelijke ontwikkeling ook veel kansen op het psychologische en geestelijke vlak. De combinatie heeft een gunstige uitwerking op de verhouding tussen lichaam en geest. Een favoriet citaat van Joseph Pilates was: “Het is de geest die het lichaam bouwt”. De techniek werkt in op de diepe architecturale structuur van het lichaam door zich op de belangrijkste houdingsspieren te richten. Veel behandelingstechnieken zijn slechts gericht op de oppervlakkige cosmetische aspecten van het lichaam. De oefeningen van Pilatus zijn echter ontworpen om de structuur en het fundament van het gebouw aan te brengen en de noodzakelijke ondersteuning te geven! Je kunt het vergelijken met een huis. Het heeft zichtbare en onzichtbare gebreken. Het dak moet gerepareerd worden, er zitten scheuren in het pleisterwerk, het schilderwerk moet gedaan, maar tijdens het werk komen ook elektrische en loodgietersfouten aan het licht. Het zijn vaak de zichtbare tekens die op ernstigere structurele problemen wijzen. Er is behoefte aan dringende reparaties! De Pilates-methode is daarom gebaseerd op acht principes die elk bepaalde oefeningen ondersteunen:

  • Ontspanning
  • Concentratie
  • Afstemming
  • Centreren
    • Ademhaling
  • Coördinatie
  • Soepele Bewegingen
  • Uithoudingsvermogen

Ontspanning

Het loslaten van onnodige spanning in het lichaam is het uitgangspunt van alle oefeningen. Los van het feit dat het stress vermindert, zorgt deze ontspanning er ook voor dat je je beter kunt concentreren op een correct spiergebruik. Wanneer je met spieren gaat werken die al gespannen zijn, zullen deze nog sterker worden, en hierdoor de zwakkere overheersen. Het lichaam is er zeer bedreven in je te bedriegen: om een beweging te bereiken, zal het gewoonlijk de gemakkelijkste, vertrouwde optie nemen. Daarom is het belangrijk om deze “workaholic”-spieren te leren kennen om daarna de aangewezen spieren te gaan gebruiken. Zo vinden de meeste mensen het onmogelijk om hun borstspieren en cervicale spieren niet te gebruiken terwijl ze hun armen en benen bewegen! Door gebieden te herkennen die onvoldoende spanning hebben, en het lichaam te ontspannen alvorens je een oefening doet kun je je aandacht concentreren op deze relevante gebieden, waardoor je de juiste positie kunt innemen en de bewegingen efficiënt kunt uitvoeren.

Concentratie

Het vrijmaken van deze workaholic-spieren vereist een uitzonderlijk sensorisch bewustzijn. Je focus moet daarom altijd op het heden gericht zijn en niet op het eindresultaat. De techniek leert je ook bewust te worden van je geest en lichaam in zijn totaliteit. Je kunt het omschrijven als ‘de oefening van het denken’.
Dit betekent niet dat je een diploma nodig hebt om de oefeningen te kunnen doen, maar wel dat je je bewust moet zijn van je lichaam en zijn bewegingen. Want in hoeveel fitnessstudio’s zie je niet iemand een tijdschrift lezen tijdens het fietsen of met een walkman op oefeningen doen? Bij de Pilates-techniek is dat ondenkbaar: je moet je constant bewust zijn van wat je doet. Concentratieverlies resulteert in het verkeerd gebruik van de verkeerde spieren. Dit element van lichaamsbewustwording is fundamenteel voor de Pilates-methode.

Eenheid

De Pilates-methode richt zich op een goede houding. Eén van zijn sterkste punten is dat elke beweging met aandacht wordt uitgevoerd om de eenheid te verbeteren. Geen enkel deel van het lichaam wordt genegeerd: de houding van het hoofd, de hals en de schouders; het evenwicht tussen de drie belangrijkste lichaamsonderdelen; de kromming van de ruggenwervel, de verhouding tussen de heupen (met het bekken) en de verhouding tussen de knieën en de voeten. Wanneer men hiervan bewust is kan begonnen worden met de oefening. De kwaliteit van de beweging is altijd belangrijker dan de hoeveelheid. In een studio of groepssituatie krijgt iedere persoon een individueel programma.

Centreren

Ga naar een willekeurige Pilates-studio ergens in de wereld en je zult één uitdrukking constant horen… “van navel tot rug”. De verwezenlijking van een sterke basis is één van de belangrijkste doelstellingen van Pilates, waardoor de buik altijd in de oefening meegenomen wordt. Het doel is om de onderbuik zoveel mogelijk te versterken om hiermee uiteindelijk de ruggenwervel te ondersteunen en een sterk centrum te ontwikkelen vanwaaruit de bewegingen kunnen plaatsvinden.
Joe Pilates was zijn tijd vooruit in het benadrukken van het gebruik van de onderbuikspieren. Recentelijk is door medische research bevestigd dat door de diepe interne spieren te versterken de ‘basisstabiliteit’ verbeterd wordt, in het bijzonder door de Tranversus Abdominis en Obliques te ontwikkelen. De activiteit van de Rectus Abdominis wordt tot een minimum beperkt omdat het een vrij kleine rol speelt in het stabiliseren van de ruggengraat, en ook de activiteit van de psoas (lendespier) wordt geminimaliseerd.

Ademhaling

Weinig mensen ademen goed. De algemene voordelen van een goede ademhaling zijn goed gedocumenteerd en hoeven geen lang betoog. Toch speelt een correcte ademhalingstechniek een centrale rol bij de Pilates-methode. Wanneer gevraagd wordt om eens diep te ademen, ademen de meeste mensen gewoonlijk ondiep vanuit de hogere borst of helemaal vanuit hun onderbuik. De diepe buikademhaling die in yoga beoefend wordt is prachtig, maar niet van toepassing op de Pilates-methode aangezien het hiermee niet de essentie, de belangrijkste buikspieren dient. Het is onmogelijk om een sterk centrum te behouden en tegelijkertijd buikademhaling te beoefenen. Volledige borstademhaling is belangrijk omdat hiermee maximaal gebruik gemaakt wordt van de borstkas. Het middenrif mag dalen maar de persoon wordt aangemoedigd om vanuit de flanken en de rug te ademen. Een techniek die je echt moet leren.

In Haren, vlak onder Groningen, is een Stott Pilatuscentrum gevestigd, geleid door Marelize Badenhorst. Marelize is afkomstig uit Zuid-Afrika en woont sinds enige jaren in Nederland. Ze heeft aan de Universiteit in Stellenbosch, aan de faculteit beeldende kunsten, grafisch ontwerpen gestudeerd. Daarnaast is zij altijd intensief bezig geweest met klassiek ballet en beschikt ze over het ‘advanced’ diploma van Cecchetti. In Kaapstad heeft Marelize gestudeerd aan het Stott pilates opleidingscentrum, heeft het Stott pilates Certificate gehaald en is nu gediplomeerd Pilatesdocent ‘for mat work’. Marelize heeft een jaar haar eigen pilatesstudio in Kaapstad gehad en had haar eigen pilatesstudio in Haren. Als gediplomeerd docent is ze nu al jaren verder gegaan en heeft ze een bedrijf opgezet.

©Ed van der Post

DELEN