Lavendel de echte

DELEN

De meest veelzijdige essentiële olie

De olie van de echte lavendel is de meest gebruikte en gewilde geur in de aromatherapie. Waarom is dat?  Komt dit door de brede therapeutische werking van echte lavendel of is het de vertrouwde geur?

Ongetwijfeld is het een combinatie van deze factoren. Geur, ons geurgeheugen en therapeutische veelzijdigheid zijn gecombineerd in de olie van de echte lavendel.

Herinnering en geurgeheugen

Velen van ons hebben een herinnering aan lavendel. Onze grootmoeders gebruikten regelmatig lavendelzakjes tussen het linnengoed en er werden vaak ook zakjes gedroogde lavendel in kasten gelegd. De geur was prettig, maar het was vooral tegen de motten.  Er rook altijd wel iets naar lavendel bij opa en oma thuis.  Omdat het meestal plezierig was bij onze grootouders, is de geur van lavendel verbonden met deze plezierige herinneringen. Wie kent ook niet de bekende eau-de-colognes waarin lavendel olie altijd een belangrijk bestanddeel  is geweest? Werd daar niet ruimhartig mee gesprenkeld op een zakdoek door onze grootouders?  Ook dat is voor velen heel herkenbaar. Misschien dat  sommige mensen de geur van lavendel daarom verbinden met iets ‘ouderwets’ en ‘keurigs’.

Therapeutische veelzijdigheid

Naast de herinnering aan de geur, is de veelzijdigheid van lavendelolie een tweede belangrijke reden dat de olie zo populair is. Zonder twijfel is te stellen dat echte lavendelolie bij veel klachten en problemen met positief resultaat ingezet kan worden. Bij wonden, huidklachten, psychische problemen en slapeloosheid zal lavendelolie verzachten, kalmeren en genezen. Lavendel is ook één van de weinige oliën met nauwelijks bijwerkingen.

Ontstaan van de moderne aromatherapie

De olie van de echte lavendel is verbonden met het ontstaan van de moderne aromatherapie. In 1930 verbrandde René-Maurice Gattefossé, een Franse chemicus en parfumeur, een hand bij een explosie in zijn laboratorium. De snelle genezing van de huid door middel van kompressen met pure lavendelolie – en dat zonder littekens! – was wonderbaarlijk.  Deze gebeurtenis was in feite de start van modern wetenschappelijk onderzoek naar essentiële oliën.

Een Franse arts, dr. Jean Valnet gebruikte lavendel bij de behandeling van serieuze verbrandingen en oorlogswonden toen hij als Franse oorlogsarts werkzaam was in Indo China. Hij kende de antiseptische en analgetische (pijnverdovende) eigenschappen van lavendel. Deze kwaliteiten maakte de olie een ideale keuze bij verbrandingen en andere oorlogswonden. Lavendel zorgde daarbij ook nog voor een snelle genezing en het voorkomen van (te)veel littekenweefsel.

Wat is echte lavendelolie?

Als we spreken over lavendel, wordt over het algemeen de echte lavendel bedoeld: de Lavandula officinalis Chaix. Echter, in de huidige aromatherapie wordt niet meer gesproken van L. officinalis, maar van Lavandula angustifolia Miller of Lavandula vera de Candolle.

In het Nederlands zijn er verschillende namen in omloop. Naast echte lavendel wordt lavendel uit de Provence ook wel kleinbladige lavendel genoemd (in tegenstelling tot spijk – de breedbladige lavendel), wilde berglavendel of Provençaalse lavendel. Allemaal namen die duiden op dezelfde plant.

De bloeiende toppen van de plant worden gedestilleerd. Dit destillatieproces vergt veel kennis en ervaring van de destillateur. Een snelle destillatie van 25 minuten geeft al 75 % van de totale oogst aan olie. Echter, om de meeste natuurlijke coumarine inhoud te destilleren neemt veel meer tijd. Een extra 50 tot 80 minuten is nodig om meer bestanddelen in de olie terug te vinden. Een probleem is dat de meeste extra destillatie tijd niet bijdraagt aan de geur, maar dus wel aan de therapeutische eigenschappen van de olie. Een probleem voor de destillateurs. Die kijken meestal alleen naar de opbrengst en niet naar het meest wenselijke resultaat.

Deze coumarine bestanddelen zijn de belangrijkste kalmerende stoffen in de echte lavendel en bereiken pas de olie na meer dan 80 tot 90 minuten destilleren. (Ter  vergelijking:  3 uur destillatietijd voor Pinus sylvestris en meer dan 100 uur voor sandelhout).

In de Provence groeit de echte lavendel op een hoogte van  900 – 1800 meter. Hoe hoger de plant groeit, des te kleiner wordt de plant en heeft ook minder bloemen. Soms komt men op 2000 meter hoogte nog kleine lavendelplantjes tegen. De wilde lavendel die op grote hoogte wordt geplukt, is erg gewild door aromatherapeuten. Deze alpenlavendel olie geldt als meest geneeskrachtige van alle lavendelsoorten, maar wordt helaas maar weinig aangeboden. Deze Alpenlavendel wordt ook wel ‘lavendel extra’ of ‘Lavande officinale extra’ genoemd. Het zijn de sterk kalmerende eigenschappen die deze ‘alpenlavendel’ zo bijzonder maken.

Is alle echte lavendelolie wel echte lavendel olie?

Veel lavendelolie die als echte lavendel (Lavandula angustifolia) wordt verkocht is in feite lavandin. Lavandin (Lavandula x hybrida) is een lavendelsoort die ontstaan is uit kruisingen tussen de echte lavendel en de spijklavendel. Ook komt er veel olie uit het voormalige Oostblok. Deze olie is afkomstig van gekloonde lavendelsoorten. Door de aanduiding AOC is men verzekert van lavendelolie uit Frankrijk. Lavendel Haute Provence AOC komt gegarandeerd uit de Haute Provence. AOC is een officiële kwaliteitsaanduiding voor Appellation d’Origine Contrôlée dat sinds 1981 bestaat. U bent verzekerd dat de olie afkomstig is uit een bepaalde streek in Frankrijk.

U zult goed op het etiket van uw gekochte flesje moeten kijken. Wat is de vermelde Latijnse benaming? Verder moet u kunnen vertrouwen op uw leverancier van essentiële oliën. 

Basisstructuur van echte lavendelolie

Echte lavendel is de meest en breedst werkzame olie binnen de aromatherapie.

De hoogste kwaliteit lavendelolie bestaat uit een ester inhoud van rond de 50 procent. Olie van deze kwaliteit is zeer bloemig van geur en gaat naar de beste parfumhuizen in de wereld. Lavendelolie met een gehalte van 40 % aan esters wordt toegevoegd aan eau-de-colognes en andere lavendelwaters. Olie met een nog lagere inhoud aan esters wordt verwerkt in zepen en andere schoonmaakmiddelen.

De chemische opmaak van lavendelolie wordt voor het overgrote deel bepaald door de plaats waar de plant gestaan heeft. Lavendelolie uit de Provence zal een totaal verschillende olie opleveren dan een lavendelolie uit Engeland. Klimaat, bodemgesteldheid en hoogte zijn in deze beide gebieden van doorslaggevende betekenis op de inhoudsstoffen in hun lavendelolie.

Hoewel echte lavendel olie uit de Provençe meer dan 150 verschillende inhoudsstoffen kent, die allemaal hun invloed op de werking van de olie uitoefenen, zijn er maar 2 inhoudsstoffen die het overgrote deel van de olie domineren: linalol en linalyl acetaat. Deze stoffen bepalen het zoete karakter van de lavendelgeur. Vooral het gehalte aan linalyl acetaat (een ester) bepaalt de kwaliteit van echte lavendel olie.  Zoals hierboven is vermeld, moeten er sporen coumarine in de olie van de echte lavendel aanwezig zijn.

Echte lavendel is een samengaan van een alcohol (linalol) en zijn ester (linalyl-acetaat), een zogenaamde alcohol/ester synergie. Het is interessant om waar te nemen dat bepaalde combinaties van inhoudsstoffen regelmatig voorkomen en dus blijkbaar in de plant in trek zijn (de biosynthese).  Oliën met eenzelfde synergie ruiken hetzelfde en bezitten ook dezelfde farmacologische effecten. In lavendel, maar ook in andere planten komt deze alcohol/ester synergie veel voor. Deze is bijv. ook te vinden in tijm, linalol. Deze combinatie van alcoholen en esters combineert de tonifiërende effecten (van de alcoholen) met de ontspannende effecten (van de esters).  Deze oliën zijn het meest nuttig voor ontspanning en stimulering in het alledaags gebruik. Het sedatieve effect van L. angustifolia is deels te danken aan de coumarine stoffen in de olie, ondanks het feit dat deze maar 0,25% in de olie aanwezig is.

Werkingsgebieden van de echte lavendel

Naast sterk huidverzorgende eigenschappen (antiseptisch, bacteriedodend en ontstekingsremmend, wondhelend en huidherstellend)  bezit de olie van de echte lavendel ook plaatselijke analgetische eigenschappen. Vooral omdat het weefsel ontspant en verkrampingen verzacht.

Misschien heeft echte lavendel wel haar grootste kracht bij de regulerende werking op het zenuwstelsel. Wat maakt deze olie zo bijzonder bij stress klachten?

Lavendel brengt balans in uitersten of tegenstellingen. Stress op fysiek niveau heeft invloed op het sympatisch en parasympatisch zenuwstelsel. Het sympatisch systeem wordt te sterk geprikkeld  door fysieke stress, het parasympatisch systeem word meer te sterk geprikkeld door emotionele stress. Beide soorten stress produceren symptomen als spasmes, verkrampingen, pijnen, nerveuze spanningen, irritaties en mentale problemen.

De olie van de echte lavendel dempt beide systemen. Het werkt als een soort van middenweg. Het haalt de angel uit beide uitersten; de olie is niet yin en niet yang. Het wordt daarom ook wel een ‘adaptogene’ olie genoemd. Normaliserend zou u het ook kunnen noemen. In de astrologie zou men zeggen dat echte lavendel behoort bij de planeet Venus. Een uitermate geschikte olie voor mensen die zoeken naar evenwicht.

Met lavendel in balans

Dat maakt de olie ook zo ideaal bij het mengen. Hij past bij praktisch iedere andere olie. Omdat essentiële oliën werken in samenwerking met de vitaliteit van de persoon die de olie gebruikt, zal het lichaam uit de olie halen wat het nodig heeft. Omdat lavendel selectief werkt op het sympatisch of parasympatisch overprikkelde systeem, kan lavendel ons helpen om de stressvolle symptomen te bestrijden.

Overal waar uitersten een rol spelen kan lavendel harmoniseren.

Deze dubbelwerking van lavendel blijkt ook uit haar chemische opmaak. Naast het sterk kalmerende linalyl acetaat in de olie, geeft het linalolgehalte juist een verfrissende en verhelderende werking. Op lichamelijk niveau werk linalol echter ook krampstillend, net als zijn ester, het linalyl acetaat. Door de aanwezigheid van geringe hoeveelheden kamfer en cineol wordt er mede gezorgd voor geestelijke bewegelijkheid.. Zo werkt lavendelolie niet alleen ontspannend, maar ook vitaliserend.

Lavendel werkt dus herstellend bij zwakheid en kalmerend bij hyperactiviteit en rusteloosheid. Het regulerend effect van lavendel olie betekent dat lavendel als een tonicum ingezet kan worden en  als kalmerende olie. Dit is afhankelijk van de toestand van de persoon die de olie gaat gebruiken.

Twee andere uitersten waar lavendel op werkt, zijn hitte en koude. Lavendel kan zowel een verwarmend als een verkoelend effect geven. Dit is afhankelijk van de persoon die de lavendel gebruikt, de temperatuur, en hoe de olie toegepast wordt.

Voor een persoon met hitte en een acute klacht – ontsteking, koorts – is een kleine hoeveelheid lavendel olie (1 % verdunning) zeer verkoelend, koortsverlagend en met een ontstekingsremmend effect.

Wanneer lavendel gegeven wordt aan een persoon met een koude en meer chronische klacht – rillingen, kou, vermoeidheid, koude handen en voeten – zal een wat hogere hoeveelheid lavendel warmte en activiteit genereren, zowel lokaal als totaal. Je kan zeggen dat lavendel zowel het vermogen heeft te koelen en te kalmeren of op te warmen en te stimuleren. Uiteindelijk zal lavendel balans brengen.

Bij de werking op het hart doet de olie van de echte lavendel hetzelfde. Bij hartkloppingen en snelle hartslag kalmeert de olie en bij een zwak hart, kortademigheid en koude ledematen verhoogt lavendel de lichaamsenergie. In het algemeen wordt hoge bloeddruk verlaagd door gebruik van echte lavendel.

Ook bij infecties geeft lavendel steun aan beide kanten. Kalmering van koorts, pijn en onrust en stimulerend bij het aanpakken van de infectie. Mogelijk het meest duidelijke voorbeeld van het ‘twee-kanten’ effect van lavendel is de werking bij infecties. Bij symptomen als koorts, zere keel, hoofdpijn, pijnen en onrust zal het gebruik van echte lavendel kalmeren (=ontstekingsremmend, pijnverdovend, koortsverlagend, sedatief op het zenuwstelsel). Deze symptomen zullen verlicht worden, afhankelijk van de reactie van de persoon bij wie de lavendel wordt gebruikt. Echter, de stimulerende  werking van lavendel – anti-infectie, antiseptisch – zal direct de infectie bij de kern aanpakken. Mogelijk dat de stemmingsverbeterende werking van lavendel olie ook berust op het feit dat esters in verbinding met alle andere inhoudsstoffen positief het serotoninegehalte in de hersenen reguleren.  De neurotransmitter serotonine zorgt mede voor ontspanning, kalmte en opgewektheid en bevordert slaap.

Literatuur

  • Buchbauer, G., Jirovetz, L., Jäger, W., et al.  (1993) – Fragrance compounds and essential oils with sedatieve effects upon inhalation.Pharm. Sci., 82 (6), 660-664
  • Franchomme, P., Pénoël, D.  –  L’Aromathérapie exactementRoger Jollois 1990
  • Rijpkema, H. – Echte lavendel, de meest veelzijdige essentiële olie. 2004

 

DELEN