Grove Den (Pinus sylvestris)

DELEN

De essentiële olie van grove den in de aromatherapie

 

De dennenfamilie is een grote familie die ondanks zijn bekendheid, eigenlijk in de klinische aromatherapie, nauwelijks toegepast wordt. Dat is jammer omdat de oliën uit deze familie grote mogelijkheden hebben in de behandeling van (vooral) luchtwegklachten. Zeer veel in de lucht zwevende microben worden gedood als je dennenoliën verdampt en de slijmoplossende kwaliteiten van den zijn ook in de farmaceutische industrie bekend. Het zuiverende en energie gevende karakter van deze oliën staat voorop. Net als bij elke andere familie is het bij de dennen van belang onderscheid te maken in soorten. Iedere naaldolie heeft een karakteristieke geur en chemische samenstelling.

De Pinaceae – dennenfamilie omvat o.a. de geslachten Abies (zilverspar), Cedrus (ceder), Larix (lariks, lork), Picea (spar), Pinus (den), Pseudolarix (schijnlariks), Pseudotsuga (douglasspar) en Tsuga (hemlockspar). Veel soorten uit deze boomgeslachten geven essentiële oliën uit de naalden en jonge twijgen. Al deze oliën kunnen goed in de aromatherapie ingezet worden vanwege de zuiverende kwaliteiten. Er zijn grote overeenkomsten in werking, maar ook verschillen. Uiteraard heeft dat te maken met de chemische samenstelling van de olie. Een uitgebreide beschrijving van de verschillende dennen-oliën is te vinden in het boekje ‘Eucalyptus, pepermunt en den’ (Rijpkema 2006). Overeenkomsten tussen de verschillende dennen -, sparren- en zilversparrenoliën zijn de grote hoeveelheden monoterpenen. De meest bekende is de pineen, die voor de karakteristieke frisse dennengeur zorgt. De a-pineen heeft o.a. licht antiseptische, antibacteriële, antivirale en slijmoplossende eigenschappen. Aan de ene kant stimuleert het de slijmklieren in de luchtpijp, aan de andere kant breekt het overtollig slijm af. Dat de slijmklieren gestimuleerd worden, merk je onmiddellijk als je aan een flesje dennenolie ruikt, de slijmklieren in de luchtpijp reageren onmiddellijk.

Verder draagt a-pineen bij aan het stimulerende karakter van naaldoliën. Buchbauer (1993) toonde het stimulerend effect van a-pineen aan bij muizen. De mortiliteit (beweeglijkheid) werd bevorderd na inhalatie met a-pineen gedurende 1 uur. a-pineen zou ook de mentale concentratie bevorderen, evenals de cerebrale bloedcirculatie (Sugano 1992). Sugano zegt dat het onderzoek naar a-pineen de gezonde praktijk van wandelen in dennenbossen ondersteunt. De essentiële olie wordt dan voortdurend ingeademd.

Als we naar eigenschappen van grove den olie kijken, dan komen de volgende belangrijke werkingen naar voren. Deze eigenschappen gelden trouwens voor de meeste naaldoliën die rijk zijn aan monoterpenen:

Antiseptisch – voor de luchtwegen en omgevingslucht

Alle naaldoliën (inclusief terpentijn) hebben hun grootste kracht in het zuiveren van de omgevingslucht. Ziekmakende microben als bacteriën, schimmels, gisten en virussen worden gedood als grove den olie verdampt wordt. Daarom kan olie van de grove den zo goed gebruikt worden ter verbetering van de luchtkwaliteit binnenshuis. Vooral in gesloten ruimten waar de hele dag de airconditioning zoemt en geen raam open kan, is het voorkomen van ziekmakende microben belangrijk. Bekend is het ‘sick building syndrome’, een reeks klachten die het gevolg zijn van de slechte kwaliteit van de lucht. Gezondheidsklachten kunnen variëren van sufheid, hoofdpijn, lusteloosheid, irritatie van de ogen, allergische rhinitis, ademhalingsmoeilijkheden, griepachtige symptomen, vermoeidheid, depressie en nog ernstigere klachten. Naast bacteriën zijn schadelijke schimmel- en gistsporen in de droge binnenlucht verantwoordelijk voor de genoemde symptomen. Zo produceren schimmels zogenaamde mycotoxines die in verband worden gebracht met soms ernstige gezondheidsklachten en allergieën (Etzel 2002). In Australië waar het ‘sickbuildingsyndroom’ tot een hoog ziekteverzuim heeft geleid, is een middel ontwikkeld – Bactigas – dat aangesloten wordt op het  airconditioningsysteem. Dit middel bevat essentiële oliën, o.a. tea tree (Melaleuca alternifolia) olie. Op gezette tijden wordt dit middel in het systeem gespoten. Opmerkelijk is dat de schimmelsporen in de lucht voor een groot deel verminderden en/of verdwenen. Mensen voelden zich beter en werden minder snel ziek. Naast de schimmelsporen zorgde Bactigas ook voor een schone lucht met minder ziekmakende bacteriën en virussen. In plaats van tea-tree olie zouden ook heel goed dennenoliën gebruikt kunnen worden. Deze oliën dragen effectief bij aan de verbetering/ zuivering van de luchtkwaliteit. Zo is er in 2004 een studie gepubliceerd naar de microbendodende activiteit van de olie van de grove den (Pinus sylvestris L.) tegen de meest voorkomende micro-organismen in de lucht (Motiejunaite 2004). Door oliën als grove den te verdampen worden bacteriën (zoals Micrococcus, Rhodococcus), gisten (Candida lipolytica) en schimmels (o.a. Aspergillus spp, Penicillium spp, Chaetomoim spp.) bestreden. Vooral de Penicillium was zeer gevoelig voor de verdampte dennenolie (Motiejunaite 2004).

Bacteriedodend – zoals in de vorige alinea al is genoemd, worden verschillende bacteriën bestreden door dennenolie. Deze bacteriedodende activiteit van naaldoliën uit de coniferenfamilie is onderzocht door verschillende onderzoekers. Als we in de tijd teruggaan, komen we bij een publicatie uit 1955 waarin 21 essentiële oliën worden vermeld die effectief waren bij het verminderen en vernietigen van bacteriën in de lucht (Keller en Kober 1955). Als deze oliën gesprayd werden in een tamelijk gesloten ruimte, werd de aanwezigheid van de volgende microben verminderd of totaal vernietigd: Escherichia coli, Eberthella typhosa, Neisseria gonorrhoeae, Streptococcus faecalis, Streptococcus pyogenes, Staphylococcus aureus, Bacillus megatherium, Corynebacterium diphtheriae en Candida albicans. Al deze microben kunnen gezondheidsklachten veroorzaken. Lis-Balchin (1998) heeft 105 commerciële essentiële oliën onderzocht op 25 bacteriesoorten, 20 Listeria stammen en 3 schimmels. Vooral Listeria werd bestreden door oliën met een hoog gehalte aan monoterpenen. Verder was er nauwelijks verband te vinden tussen de belangrijkste chemische bestanddelen van de olie en de antibacteriële werking. Lis-Balchin concludeert dat er vermoedelijk een meer complexe relatie bestaat tussen bestanddelen en werking. Zou dat duiden op een synergische werking?

Schimmeldodend – de schimmeldodende activiteit van met name pineenrijke oliën uit het Abies geslacht, en de pineenrijke olie van de mastiekboom (Pistacia lentiscus) is onderzocht en aangetoond door o.a. Bagci 1996, Magratis 1999, Krauze-Baranowska 2002. Krauze-Baranowska onderzocht de  schimmeldodende kwaliteiten van 3 essentiële oliën: Pinus ponderosa, P. resinosa en de P. strobus. De ponderosa- en de resinosa soort hebben een hoog gehalte aan a-pineen (Krauze-Baranowska 2002) en bleken de aanname dat deze oliën schimmeldodende kwaliteiten bezaten, te bevestigen. De P. strobus bevatte het laagste gehalte aan monoterpenen en vertoonde de zwakste schimmeldodende werking.

Niet alleen een totale essentiële olie kan fungicide  eigenschappen hebben, maar ook bijvoorbeeld a-pineen. Een in-vitro onderzoek in China toonde aan dat a-pineen de celwand van candida albicans beschadigde en de groei van de schimmel afremde (Xia 1999).

Deze sterk luchtzuiverende werking van grove den heeft positieve gevolgen voor de luchtwegen. In zuiverder lucht kan men gemakkelijker en vrijer ademhalen. Door de stimulerende werking op de doorbloeding van de longen bevorderen naaldoliën de zuurstofvoorziening van het bloed en verhoogt de uitscheiding van CO2. Sanatoria als bijvoorbeeld in Davos zijn niet voor niets in de bergen gebouwd, zuivere lucht temidden van dennenbossen. Hier wordt de in de lucht zwevende geur, dus de essentiële olie, door de longen opgenomen en zorgt voor een intensivering van de ademhaling. Verdamp of spray de olie bij luchtwegaandoeningen (verkoudheid, chronische en astmatische bronchitis, zuivert de sinussen, astma, tb, emfyseem), ziekte in het algemeen, griep, longontsteking, maar ook bij onaangename luchtjes kan den zuiveren. Bij astmapatiënten in de omgeving moet echter een voorbehoud gemaakt worden. Elke prikkel van buitenaf kan bij een astmapatiënt een reden zijn voor een aanval. Mocht er geëxperimenteerd worden met essentiële oliën, dan zal de hoeveelheid olie in het lampje of op de huid langzaam opgebouwd moeten worden (zie Aromecum, Rijpkema 2004) bij mensen met astma. Oliën van de zilversparren zijn in het geval van astmapatiënten meer geschikt door de aanwezigheid van behoorlijke percentages esters die ontspannend werken bij verkrampingen. De geur van zilverspar is ook zachter dan de den.

De grove den olie werkt ook als een expectorant voor de luchtwegen. In de volksgeneeskunde worden dennen gezien als slijmoplosser en ‘ontstopper’ van de bovenste luchtwegen. Bij expectorant oliën worden de trilhaartjes (cilia) in de luchtwegen gestimuleerd waardoor het slijm sneller afgevoerd kan worden. Naaldoliën uit de dennenfamilie kunnen dat, maar ook  oliën met cineol (o.a. eucalyptus) en fenolen (tijm) kunnen het teveel aan slijm goed afvoeren. Bij luchtwegaandoeningen die gepaard gaan met veel slijm of vastzittend slijm, kan dennenolie goed helpen het slijm los te maken, af te breken en af te voeren. Veel slijm kan ziekmakende microben bevatten en daarom is het noodzakelijk het slijm af te breken om de microben te vernietigen. Verdamp de olie of maak er een stoominhalatie van. Doe 2 druppels den-, spar- of zilversparolie in een kom met heet water, handdoek over het hoofd en inhaleer de damp in door mond en neus.

Oliën van dennenachtigen werken ook als een balsem voor de keel en kunnen hoesten verzachten. In vele anti-hoestmiddelen zit niet voor niets den verwerkt. Inwrijven op het keelgebied is een goede toepassing.

In een dierstudie testte men een zalf op basis van camfeen (een veel voorkomend bestanddeel in naaldoliën) en menthol. Vooral als dieren de geur inademden, was het mengsel  effectief in het verminderen van bronchospasmes met 50 %, maar minder effectief als het op de huid werd gesmeerd (Schäfer 1981). De onderzoekers verwachtten een positief therapeutisch effect als het toegepast zou worden bij chronische bronchitis en andere luchtwegaandoeningen.

Machon (2001) heeft een gecontroleerde studie uitgevoerd om de effecten te evalueren van een mengsel van Eucalyptus globulus, Ravensara aromatica, Pinus sylvestris en Mentha piperita op sinusinfecties. Acht personen (vijf vrouwen en drie mannen) gebruikten 3 druppels van het mengsel in een 10 minuten durende stoominhalatie, 3 x per dag, 5 dagen lang. Drie personen fungeerden als controle en ontvingen stoominhalaties zonder essentiële oliën. Pijn, gevoel van welbevinden, kleur van het slijm en hoeveelheid slijm werden gemeten. De essentiële olie groep was consistent meer verbeterd, met 3 van de 5 personen die volledig vrij waren van de congestie en 2 bijna vrij. Op de vijfde dag was het slijm volledig helder. In de controle groep bleef alles hetzelfde en het slijm bleef groen van kleur.

Voor meer informatie en achtergonden en het boekje “eucalyptus, pepermunt & Den” kunt u kontakt opnemen met Chi-Internationaal. Telefoon 076-5719199

DELEN