ESSENTIËLE OLIE van PEPERMUNT

DELEN

Binnen de aromatherapie staat pepermunt bekend als een zeer krachtige olie met uitzonderlijke eigenschappen. Ook de fytotherapie en de reguliere geneeskunde maken dankbaar gebruik van de therapeutische werking van de plant. Pepermunt heeft talrijke farmaceutische en therapeutische mogelijkheden die het gebruik ervan rechtvaardigen.

Botanische achtergrond

De soort Mentha x piperita hoort tot het Mentha geslacht dat ongeveer 25 verschillende soorten omvat. Pepermunt is een hybride die ontstaan is uit andere Mentha-soorten. Vermoedelijk is pepermunt een spontane kruising tussen watermunt (Mentha aquatica) en kruizemunt (Mentha spicata). Beschrijvingen van munt uit de Griekse en Romeinse tijd en nog ouder zijn vast geen pepermunt geweest, maar kruizemunt en hertsmunt (Mentha longifolia), een munt die ook in Nederland voorkomt.

De eerste beschrijving van pepermunt vond plaats in 1696 toen de grote Engelse botanicus John Ray er melding van maakte en de plant aanbeval bij diarree. Mrs. Grieve vermeldt in haar ‘Modern Herbal’, dat in 1771 in Utrecht pepermunt werd gekweekt, en dat van daar uit pepermunt over geheel Europa en de Verenigde Staten werd verspreid.

Waar munt exact haar oorsprong heeft, is onzeker. Sommigen situeren de oorsprong van pepermunt in het Mediterrane gebied, anderen zeggen dat de plant afkomstig is uit Oost Azië. Tegenwoordig is de pepermunt overal in Europa, Amerika, Australië en Azië (Japan, China en India) te vinden. De plant schijnt het vermogen te hebben zich overal aan te passen. Pepermunt verwildert ook gemakkelijk. Belangrijke landen voor verbouw van pepermunt zijn de Verenigde Staten, Japan, Brazilië, India, Frankrijk, Italië en Engeland. De Verenigde Staten produceren meer pepermuntolie dan enig ander land. De verbouw is geconcentreerd in het noordwesten (Oregon en Washington State) en noordoosten (New York State) van het land.

Olie, geur en destillatie

Het bovengrondse deel van de pepermunt wordt aan het begin van de bloeitijd – net voor de volledige bloei – geoogst. Dat is over het algemeen eind juli/begin augustus in Engeland en Frankrijk. Als er later wordt geoogst, maakt de plant onprettig ruikende moleculen aan. Via stoomdestillatie wordt de essentiële olie uit het pepermuntblad onttrokken. De opbrengst aan essentiële olie kan sterk wisselen: van  0,5 tot 3,0 %. D.w.z. dat er tussen de 25 en 150 kg pepermuntbladeren nodig zijn voor 1 liter olie. De olie in de pepermunt wordt geproduceerd door gespecialiseerde cellen (olie klieren) aan de onderkant van de bladeren. Om een goede kwaliteit en kwantiteit pepermunt te behouden dient de plant om de twee jaar verplant te worden.

Als de olie zeer vers is, is de geur sterk muntachtig, tegelijkertijd heet en koel, lichtzoet en kruidig. De olie verliest de kruidige noot als de olie veroudert. De geur wordt grotendeels bepaald door het mentholbestanddeel in de olie. Hoe hoger het mentholgehalte, des te scherper en harder wordt de geur. De geur geeft je het gevoel alsof je diep kan ademhalen.

De voedings-, cosmetische en farmaceutische industrie maakt veel gebruik van de olie. Het wordt in veel snoepgoed, kauwgom, ijs, likeuren (crème de menthe), mondverzorgingsartikelen, gorgeldranken, zeep, gebak, likeur en farmaceutische preparaten als aroma gebruikt. Bekend is pepermunt ook als geur- en smaakmaker in de tabaksindustrie.

Pepermunt als symbolisch en spiritueel middel

Door de geur en energie van pepermunt komt het zuiverende karakter naar voren. Het reinigt en zuivert het lichaam, maar ook onze omgeving. Het is een hulp om oude denkpatronen ‘op te lossen’ en ook het krampachtig aan iets vast houden wordt losser en er komt ruimte voor iets nieuws. Met de associatie dat het aan een goede spijsvertering bijdraagt, zou je pepermunt overdrachtelijk kunnen zien als een middel om moeilijk verteerbare zaken (letterlijk en figuurlijk) goed te verwerken. Zeker als spanningen slaan op maag en darmen.

Je blijft koel onder vele stressvolle omstandigheden, maar niet koud. Pepermunt heeft op  lange termijn een verwarmend karakter. Pepermunt laat ook veel energie naar het hoofd stromen. Het zorgt daardoor dat men zich langer kan concentreren en de stof beter kan opnemen. Oliën als basilicum, pepermunt en rozemarijn hebben het vermogen de mentale krachten van een mens te stimuleren (let op het woord mint – dat dezelfde etymologische oorsprong heeft als het Engelse mind).

Volgens Patricia Davis richt pepermunt zich op het ego en helpt bij het afbreken van trots. Het helpt ook bij het  overstijgen van minderwaardigheidsgevoelens – wat niet vreemd is omdat trots een minderwaardigheidscomplex maskeert.

Therapeutische mogelijkheden

De belangrijkste eigenschappen van pepermuntolie op een rijtje. De olie wordt zowel inwendig als uitwendig gebruikt (zie ook Aromecum, Rijpkema 2004). In experimentele en ook klinische onderzoeken zijn werking en eigenschappen van pepermuntolie aangetoond. Bepalend voor de werking is het gehalte aan menthol in de olie.

  1. Krampstillend – vooral in het maag- en darmgebied, maar ook in de luchtwegen en de huid.
  2. Stimulerend – pepermuntolie is een tonicum voor het hart en de hersenen.
  3. Verkoelend/pijnverdovend – deze beide eigenschappen werken met elkaar samen. In een lage dosering kan pepermuntolie werken bij jeuk, maar ook bij neuralgie (zenuwpijn), hoofdpijn en spierpijnen.
  4. Antibacterieel – vooral in combinatie met de
  5. Slijmoplossende en slijmafvoerende werking van pepermunt is de olie zeer geschikt bij luchtwegklachten die gepaard gaan met infecties en slijm.
  6. Hitte/koude sensatie

ad 1) Krampstillend

In de fytotherapie is pepermunt één van de belangrijkste kruiden bij een verstoorde spijsvertering, meestal aangeduid met de algemene term indigestie. Thee van pepermuntblad, maar ook de olie zijn verwarmend en brengen verlichting bij pijnlijke maag – en darmkrampen zoals bij dyspepsie, (nerveuze) maagpijn, misselijkheid, braken en winderigheid. Interessant is de toepassing van pepermuntolie bij het prikkelbare darm syndroom (PDS). Naast ontspanning van spieren rond maag en darmen, worden maag en darmen ook door pepermunt gestimuleerd om meer spijsverteringssappen te maken, waardoor de spijsvertering beter verloopt, wat indirect een gunstig effect heeft op lever, alvleesklier en darmen. Dit geldt voor de thee van pepermuntblad, maar ook voor capsules met pepermuntolie.

In een dubbelblind, gecontroleerd onderzoek uit 2001 (Kline 2001) kregen 42 kinderen  met PDS, maagresistente (enteric coated) capsules met pepermuntolie of een placebo. Er werden 3 x per dag één (187 mg) of twee capsules gegeven. Na 2 weken kregen 75 % van de kinderen uit de pepermuntolie-groep beduidend minder pijn in vergelijking met de placebogroep (43 %). Er werden geen bijwerkingen gerapporteerd en er was geen verandering in de consistentie van de ontlasting. Maagresistente capsules laten hun essentiële olie pas los als de capsule zich in de dunne darm bevindt.

Ad 2) Stimulerend/verfrissend

Speciaal voor hart en hersenen. Klassiek is het kopje pepermuntthee dat het hoofd weer helder maakt. Pepermunt stuwt energie naar het hoofd zodat men zich beter en langer kan concentreren en  langer alert blijft. Alleen al het inademen van de pepermuntgeur verhoogt de concentratie. In Japan wordt pepermuntolie op het werk verdampt om de arbeidsproductiviteit te verhogen. In tijden van mentale vermoeidheid en lamlendigheid pept een kopje pepermuntthee op; hetzelfde geldt ook voor het verdampen van pepermunt. Ook in periodes met duizeligheid kunt u voordeel hebben van pepermunt. Een paar druppels op een zakdoek om droog te inhaleren kan vaak snel uitkomst bieden.

Mensen die last hebben van slaperigheid overdag zouden pepermuntolie kunnen verdampen. Het stimulerende karakter van pepermuntolie is gemeten in een verkennende studie naar het effect van pepermunt op slaperigheid overdag (Norrish 2005).

Sommige geuren zijn geassocieerd met verbeterde taakuitvoering. Pepermuntgeur geeft aan dat het de aandacht verhoogt zodat men beter een taak kan uitvoeren (Barker 2003).  In het voorgaande is al gemeld dat pepermunt de bloedtoevoer naar de hersenen verbetert, concentratie bevordert en mensen alert houdt.

Ad 3) Pijnverdovend/verkoelend

De verkoelende en pijnverdovende werking komt naar voren bij de toepassing van pepermuntolie bij hoofdpijn, neuralgie, spierpijnen en jeuk.

Uitwendig kan pepermunt olie van dienst zijn bij jeuk. De koude sensatie van pepermunt speelt hier een belangrijke rol: het verdooft iets zodat men minder hinder heeft van jeuk. Gebruik nooit meer dan 1% (of minder) in een mengsel met een basisolie of crème. Grotere hoeveelheden pepermunt kunnen leiden tot irritatie en meer jeuk.

Pepermuntolie wordt gebruikt bij hoofdpijn, migraine en spanningen in de nekstreek. Zeker als deze te maken hebben met een slechte spijsvertering of een slecht functionerende lever. Men kan een druppeltje olie op de slapen, op het voorhoofd of op de gespannen spier wrijven. Voor een groter gebied mengt u een theelepel basisolie met 1 druppel pepermunt. Het zou zelfs een aspirientje kunnen vervangen. Bij teveel hitte in het hoofd, brengt pepermunt verkoeling. Ook hier gaan de pijnverdovende en krampstillende werking van pepermunt samen. Een kopje pepermuntthee drinken is ook goed.

De pijnverdovende kwaliteiten van menthol zijn onderzocht in een mentholcrème. Dit werd toegepast als  smeermiddel bij mensen met osteoartritis van de knie (Kraemer 2005).

Ad 4) Antibacterieel/ontstekingsremmend

Pepermunt is antiseptisch, vooral in het maag- en darmgebied. Valnet (1980) meldt dat pepermuntolie een stafylokokkusbacterie binnen 3 uur dood. Hij meldt eveneens dat de tb-bacil door pepermuntolie wordt geneutraliseerd. Hier is maar een verdunning van 0,4% voor nodig. Ook uitwendig heeft pepermunt antiseptische eigenschappen. Het wordt gebruikt bij roodheid van de huid die door een ontstekingsreactie of acné wordt veroorzaakt; drink ook regelmatig muntthee als je acné hebt. Ook bij aandoeningen van de luchtwegen is pepermunt een goed bacteriebestrijdend middel.

De antibacteriële activiteit van o.a. pepermunt is in vitro aangetoond bij verschillende bacteriën die luchtweginfecties veroorzaken (Inouye 2001). Het bleek trouwens dat oliën die aldehyden (lemongrass) of fenolen (tijm, oregano en bonenkruid) bevatten de sterkste bacteriedodende werking hadden.

Ad 5 Slijmoplossend/ slijmafvoerend

Pepermunt kan overal gebruikt worden waar overdadige slijmvorming bestaat. Het bevordert het ophoesten van slijm en verhindert verdere slijmvorming. Een waarlijk ‘ontstoppend’ middel. Ook hierbij is menthol het meest actieve bestanddeel. Het drinken van pepermuntthee geeft ook een normalisering van overvloedige slijmproductie. Daardoor vergemakkelijkt de ademhaling en is het ook een goed ingrediënt bij sauna’s en stoombaden.

Menthol is al eeuwenlang een vrijmaker van de neus – empirisch is aangetoond dat dit te maken heeft met een subjectieve sensatie, voornamelijk een koude sensatie door stimulering van de koude receptoren in de neusholte.

In een studie van Hasani (2003) kregen mensen met chronische luchtwegklachten een inwrijving met aromatica, waaronder menthol. De studie toonde aan dat menthol een bijdrage leverde aan het vrijmaken van de luchtwegen van slijm en de ademhaling vergemakkelijkt.  Ook in het geval van een neusverkoudheid (rhinitis) en allergie, kan menthol een verstopte neus vrijmaken van slijm en heeft het een positief effect op de ademhaling en benauwdheid (Eccles 2003).

Ad 6) Hitte/koude

Binnen de Chinese elementenleer worden alle munten als yang (heet) en drogend betiteld. Maar op de huid ervaren we haar als koel. Dit verwarmende komt tot uiting in haar werking op het maagdarmkanaal als winddrijvend en krampstillend middel (carminativum). Verder is pepermuntthee verwarmend bij kou en griep. Het verkoelende effect op de huid is louter een ‘subjectieve’ gewaarwording. Je ervaart het als koud, maar in werkelijkheid is er geen temperatuursverlaging. Er is een mentholreceptor op de gevoelszenuwen ontdekt die  vermoedelijk de koude-sensatie geeft. Deze selectieve prikkeling van de ‘kou-zenuwen’ roept een gevoel van niet aanwezige kou op. Ga maar eens in een bad zitten met alleen maar pepermuntolie in het water gedruppeld. Je voelt je net een ijsklomp.

Pepermunt is dus zowel verwarmend als verkoelend. Op de huid koelt pepermunt door een tijdelijke contractie van de haarvaten. Maar als reactie op de koude prikkel, ontstaat een verwarmend effect door een verhoging van de bloedtoevoer. Kamfer geeft dezelfde sensatie als pepermunt. Pepermunt kan zowel voor koude (chronische) als hete (acute) aandoeningen worden ingezet.

Literatuur

  • Barker, S., Grayhem, P., Koon, J. et all.  –  Improved performance on clerical tasks associated with administration of peppermint odor.
  • Percept Mot Skills. 2003 dec;97(3 Pt 1):1007-10.
  • Davies, P.  –  Subtle Aromatherapy C.W. Daniel Company 1991
  • Eccles, R.  –  Menthol: effects on nasal sensation of airflow and the drive to breathe.Curr Allergy Asthma Rep. 2003 mei;3(3):210-4.
  • Hasani, A., Pavia, D., Toms, N. et all  –  Effect of aromatics on lung mucociliary clearance in patients with chronic airways obstruction.J Altern Complement Med. 2003 april;9(2):243-9.
  • Inouye, S., Yamaguchi, H., Takizawa, T.  –  Screening of the antibacterial effects of a variety of essential oils on respiratory tract pathogens, using a modified dilution assay method.J Infect Chemother. 2001 dec;7(4):251-4.
  • Kraemer, W.J., Ratamess, N.A., Maresh, C.M. et all  –   A cetylated fatty acid topical cream with menthol reduces pain and improves functional performance in individuals with arthritis.J Strength Cond Res. 2005 mei;19(2):475-80.
  • Kline, R.M., Kline, J.J., Di Palma, J., Barbero, G.J.  –  Enteric-coated, pH-dependent peppermint oil capsules for the treatment of irritable bowel syndrome in children.J Pediatr. 2001 jan;138(1):125-8.
  • Norrish, M.I., Dwyer, K.L.  –  Preliminary investigation of the effect of peppermint oil on an objective measure of daytime sleepiness.
  • Int J Psychophysiol. 2005 maart;55(3):291-8.

Drs. Harmen Rijpkema

 

 

DELEN