DELEN

Brandnetel, Urtica dioica, is een van de eerste planten die eind februari of begin maart begint te groeien. Wanneer je je verdiept in de geschiedenis van Urtica blijkt het een heel fascinerende plant te zijn. De school van Hippocrates in de 4e eeuw voor Christus kende de werking van de brandnetel al goed, vooral bij de huidziekte urticaria (netelroos). De naam Urtica dioica komt van het Latijnse woord uro “ik brand”, wat verwijst naar het prikkende karakter van de plant. De relatie tussen de ziekte urticaria in de romeinse scholen en urtica ligt dan ook voor de hand. Maar wat weinig mensen weten is dat de plant voor veel meer doeleinden werd gebruikt. Vanaf de Bronstijd tot de 17e eeuw werd in sommige noordelijke landen de vezel gebruikt om touw, doek en vislijn te maken. De plant werd ook gebruikt voor de productie van papier. Maar zeker in tijd van schaarste werden de gekookte brandnetelbladeren vooral gegeten als groente. De sterke vezels van de stengels werden daarnaast gebruikt voor het weven van een soort stof, een toepassing die onsterfelijk werd gemaakt door het sprookje van Hans Christian Anderson “De wilde zwanen”, waarin het meisje jassen van brandnetels moest maken om haar in zwanen veranderde broers te redden.
Van het oude Griekenland tot het heden is de brandnetel op grote schaal gebruikt door herbalisten over de hele wereld. In de eerste eeuw na Christus meldde de Griekse artsen Dioscorides en Galen dat het blad van de brandnetel urineafdrijvend was en laxerende eigenschappen had. En het was nuttig bij astma, pleuritis en miltziekten. Verband, gedrenkt in een water met het blad en de stengel, werd in de Amerikaanse geneeskunde gebruikt voor het stoppen van bloeden bij wonden. In de Braziliaanse kruidengeneeskunde wordt de gehele plant gebruikt bij het behandelen van overmatig menstrueel bloeden, diarree, diabetes, urine-aandoeningen en ademhalingsproblemen, waaronder allergieën. Extern wordt het extract gebruikt voor huidproblemen. Zo wordt in Peru de brandnetel uitwendig gebruikt bij ontstekingen, ischias, wonden en hoofdluis. In Duitsland wordt vandaag de dag brandnetel verkocht als een kruidengeneesmiddel voor prostaatziekten en als een diureticum. Het is bovendien een ingrediënt in veel andere medicinale toepassingen. Met name de wortel wordt aanbevolen als diureticum, voor de verlichting van benigne prostaathyperplasie (BPH) en andere prostaatproblemen. Je kunt daarom zeggen dat de brandnetel een geliefd universeel kruid is en gebruikt wordt door vrijwel alle herbalisten, vanwege zijn vermogen om het hele lichaam te ondersteunen. De Herbalist David Hoffmann, o.a schrijver van “Herbs for Healthy Aging”, stelt dat “de brandnetel een van de breedst toepasbare planten is”. Het kruid versterkt en ondersteunt het hele lichaam. Bovendien wordt de brandnetel in heel Europa gebruikt als een lentetonicum en algemene ontgifter (detoxmiddel). Het is een echt traditioneel voorjaarstonicum. Het heeft een zacht laxerend effect en helpt het lichaam zich te ontdoen van geaccumuleerd afval in het bloed en de eliminatieorganen. Vooral de reiniging via de nieren is bekend; brandnetel wordt daarom veel gebruikt bij urineweginfecties, nierstenen en jicht. En vooral de combinatie van brandnetel met Chlorella vormt een effectieve methode en een uitstekende kuur om het lichaam te ontdoen van zware metalen, pesticiden en toxines.

ACTIEVE INGREDIËNTEN

De bekendste stoffen in de brandnetel zijn: bitterstof (cnicine), mierenzuur, tannines, slijmstoffen, etherische olie (weinig), chlorofyl, indolen (bijvoorbeeld histamine en serotonine), acetylcholine, vitamine C, bètacaroteen, ijzer, kalium, calcium, zwavel, mangaan, silicium (vooral in de brandhaartjes) en voedingsvezels. De stoffen die de stekende en brandende pijn veroorzaken via de haartjes op de bladeren zijn acetylcholine, histamine, 5-hydroxytryptamine (serotonine) en kleine hoeveelheden leukotriënen (Czarnetzki et al., 1990). Daarnaast heb je shikiminezuur afgeleid van phenylpropanes en caffeïnezuur. Andere esters van dit zuur zijn chlorogeenzuur en caffeoylmalic zuur (Budzianowski, 1991. Schomakers et al, 1995). Verder is de stof coumarine scopoletin ook geïdentificeerd (Wichtl en Schäfer-Korting, 1994). Andere studies bevestigen de aanwezigheid van flavonoïden, vetzuren, terpenen, eiwitten, vitaminen en mineralen (Bombardelli en Morazzoni, 1997; Ellnain-Wojtaszek et al, 1986; Kudritsata et al, 1986; Rafajlovska et al, 2001; Wetherilt, 1992).

BELANGRIJKE ONDERZOEKEN

Allergische rhinitis
Brandnetelextract blijkt invloed te hebben op de belangrijkste receptoren en enzymen die geassocieerd worden met allergische rhinitis. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat de brandnetel hier een rol bij speelt. Hoe dit in zijn werk gaat is in dit onderzoek aangetoond.
Een extract van de brandnetel (Urtica dioica) toont in vitro aan dat het verscheidene belangrijke ontstekingen die de symptomen van seizoensgebonden allergieën veroorzaken remt. Deze omvatten de antagonist en negatieve agonistische activiteit tegen histamine-1 (H(1))-receptor en de remming van de mestcel tryptase. Deze laatste voorkomen o.a. de granulatie en afgifte van een groot aantal pro-inflammatoire mediatoren (zoals histamine) die de symptomen van hooikoorts veroorzaken. Brandnetelextract remt ook de vorming van prostaglandinen door remming van cyclooxygenase-1 (COX-1), cyclooxygenase-2 (COX-2), en hematopoietische prostaglandine D(2)-synthase (hPGDS), belangrijke enzymen in het ontstekingsproces. Door meting zijn dus nu bioactieve stoffen in de brandnetel geïdentificeerd die bijdragen aan de remming van pro-inflammatoire processen gerelateerd aan allergische rhinitis. Deze bioactieve stoffen zijn onder andere 4-shogaol, piperine, 8-dehydrogingerdion, deoxyharringtonine en carnosol. Opmerkelijk is dat juist histamine, dezelfde verbinding die allergiesymptomen veroorzaakt, geconcentreerd zit in de brandnetel. Het lijkt tegenstrijdig dat een plant die histamine bevat, onze histaminerespons remt wanneer het oraal wordt toegepast. Maar onderzoek laat dit toch duidelijk zien. Ook menselijke studies laten zien dat brandnetelcapsules kunnen bijdragen aan een vermindering van niezen en jeuk bij mensen met hooikoorts. Sommige artsen raden het nemen van een gevriesdroogd preparaat van brandnetel aan ruim voor het hooikoortsseizoen begint.
Bij rhinitis speelt shikiminezuur ook een rol. Shikiminezuur wordt ook gevonden in andere specerijen, maar binnen de farmacie wordt het voornamelijk geïsoleerd uit de steranijs (Illicium verum) en gebruikt als grondstof voor een antiviraal middel. Het probleem is dat shikiminezuur slechts in lage concentraties aanwezig is.
Astma
Er was al wel historisch materiaal te vinden over de geneeskrachtige effecten van brandnetel bij o.a. astma, maar de onderzoeker Hanene Zemmouri wilde de bioactieve stoffen onderzoeken die mogelijk betrokken zijn bij die anti-astmatische activiteiten. Hij onderzocht toen het effect van een brandnetelextract van bladeren dat volgens een Algerijnse traditie wordt gebruikt. Voor de proef gebruikte hij volwassen mannelijke Wistar ratten en deze werden verdeeld in vier groepen. Deze kregen via orale weg volgens het experimentele protocol het extract en ze werden uitgedaagd met ovalbumine. Na 25 dagen werden bloed- en weefselmonsters verzameld voor respectievelijk hematologische en histopathologische analyse. De oxidatieve stressparameters werden geëvalueerd in de longen, lever en erythrocyten. Vervolgens werden de correlaties tussen markers van luchtwegontsteking en de markers van oxidatieve stress onderzocht. Het resultaat was dat het extract significant de eosinofilie (bepaald type witte bloedcellen) verhoging verhinderde (met -60%) en het niveau van leukocyten (-32,75%) en lymfocyten (-29,22%) in het serum effectief onderdrukte.
Conclusie: De resultaten bevestigen dat UD(Urtica dioica)-stoffen verantwoordelijk kunnen zijn voor de beschermende effecten van dit extract tegen luchtwegontsteking.
Prostaatproblemen
De brandnetel wordt tegenwoordig en met name in Duitsland algemeen gebruikt om BPH (goedaardige prostaatvergroting) te behandelen. Uit studie blijkt namelijk dat wanneer mannen met deze aandoening een brandnetelextract gebruiken (soms in combinatie met zegepalm of saw palmetto), merken dat het de klachten en symptomen verlicht en de blaasfunctie versterkt, zoals een sterkere urinestroom, het beter volledig kunnen legen van de blaas, verminderen van druppelen en verlagen van de constante drang om te urineren. Deze symptomen worden veroorzaakt door een vergrote prostaatklier die op de urethra drukt (de buis die urine uit de blaas leidt). De brandnetel kan worden gecombineerd met andere kruiden zoals Prunus africanum en Serenoa repens (saw palmetto). Deze combinatie heeft een breder effect dan brandnetel alleen; het vermindert dan ook nog de ontsteking en de zwelling bij chronische prostatitis (prostaatontsteking). Er wordt ook gezegd dat in het geval van deze goedaardige prostaathyperplasie (BPH) het de vergroting van de prostaatklier vermindert. Met name het enzym 5-alpha reductase wordt verondersteld een rol te spelen bij de pathogenese van goedaardige prostaathyperplasie. Een 30% methanolextract van Urtica dioica-wortels (10:1) laat duidelijk een verminderde activiteit van 5-alpha reductase zien. Ook verschillende andere gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde klinische proeven hebben het effect onderzocht van brandnetel bij BPH, door gebruik te maken van Urtica dioica (UD)-wortelextracten bij onderste urinewegsymptomen (LUTS) geassocieerd met BPH. In de grootste studie met dit extract ontvingen 558 symptomatische patiënten (leeftijden 55-72) 120 mg waterig extract van UD-wortel of een placebo drie keer per dag gedurende zes maanden. Na zes maanden vond er een evaluatie plaats. Hieruit bleek dat bij de controlegroep 81% een verbetering meldde en bij de placebogroep 16%. Er werden geen significante verschillen waargenomen tussen deze groepen met betrekking tot de PSA of testosteronniveaus.
Artrose
Een onderzoek in 71 centra omvatte 219 patiënten die hoofdzakelijk last hadden van artrose, reumatoïde artritis, fibromyalgie en andere reumatische aandoeningen aan de heup en knie. De proefpersonen werden gedurende drie weken behandeld met 1340 mg brandnetelextract en 147 patiënten gebruikten een aanvullende NSAID (niet-steroïde anti-inflammatoir geneesmiddel), hoofdzakelijk diclofenac. De pijn werd beoordeeld op een visuele analoge schaal, waarbij te zien was dat bij 70% van de patiënten de pijn verminderde. Bij 51% van de patiënten die alleen behandeld werden met het extract en bij 58% van de patiënten die behandeld werden met het extract in combinatie met NSAID’s verminderde de pijn (Hansen, 1996). Opvallend is dat er meerdere onderzoeken zijn geweest die bevestigen dat zowel de brandnetel als het medicijn diclofenac de gemiddelde score met ongeveer 70% ten opzichte van de initiële waarde verbeterde en dat er geen significante verschillen waren tussen de twee groepen. Er zijn slechts lichte bijwerkingen opgetreden tijdens de behandeling met diclofenac. Voor een effectieve pijnvermindering met alleen diclofenac bij reumatoïde artritis gebruiken mensen meestal minstens 125 mg per dag. De combinatie van brandnetel en een subtherapeutische dosis diclofenac zou de werking over en weer kunnen verbeteren en de bijwerkingen verminderen. Een proefonderzoek waarbij het pijnstillende effect werd gemeten van geperst brandnetelsap en brandnetelthee (waterige extract) laat geen effectiviteit zien (Chrubasik, 2008). Dat geeft aan dat het actieve principe in de lipofiele fractie van de brandnetel gezocht moet worden. In principe worden de bladeren en stengels van de brandnetel van oudsher gebruikt voor de behandeling van artritis en pijnlijke spieren. Er zijn ook studies die suggereren dat mensen verlichting van pijn ervaren in de gewrichten, wanneer het brandnetelblad topisch op de pijnlijke plek wordt gebruikt. Een andere gebruikte methode is om er bier van te maken. Het mes snijdt dan aan twee kanten; het is een remedie tegen reumatische pijn en het is een aangename drank. Het kan zelf als volgt worden gemaakt: Neem twee liter koud water en de gewassen jonge brandneteltoppen, voeg drie of vier flinke handen vol paardenbloemen toe, evenveel kleefkruid en twee ons gekneusde verse gember. Kook dit zachtjes gedurende veertig minuten, voeg vervolgens bruine suiker toe en wat gist. Houd het vrij warm gedurende zes tot zeven uur en verwijder vervolgens het schuim. Stop het daarna in een fles. Het resultaat is een speciaal gezond soort gemberbier.
Mogelijke interacties
Over het algemeen denken mensen dat brandnetel veilig is. Toch kan de brandnetel bijwerkingen veroorzaken, waaronder milde maagontsteking, vloeistofretentie, zweten, diarree, of een allergische huiduitslag. Het aanraken van de brandnetelplant kan leiden tot allergische huiduitslag. Breng nooit brandnetel aan op een open wond. Zwangere vrouwen moeten vermijden dat ze door een brandnetel worden geprikt, omdat het een hormonaal effect heeft en kan leiden tot een miskraam. Omdat de brandnetel het bloedsuikerniveau kan beïnvloeden, moeten ook mensen met diabetes oppassen. Wees voorzichtig als u lage bloeddruk heeft en wanneer u bloedverdunners gebruikt. Brandnetel kan invloed hebben op het vermogen van bloedstolling en kan interfereren met bloedverdunnende geneesmiddelen.

Conclusie

Het belangrijkste gebruik van brandnetel is de rol als reinigings- en ontgiftingsmiddel. De diuretische werking van de brandnetel is een hoog aangeschreven eigenschap. Het is dan ook niet verwonderlijk dat bij veel directe of indirecte klachten als gevolg van vervuiling/verzuring van het lichaam en hoge kaliumgehalten, het kruid gebruikt wordt voor zijn sterke invloed op de verhoging van de productie van urine en zijn kwaliteit om te helpen bij het effectief verwijderen van geaccumuleerde metabolische afvalstoffen in het lichaam. Daardoor kunnen ook verschillende huidstoornissen effectief behandeld worden met brandnetel. Daarnaast blijkt dat door de synergie van de brandnetel met andere kruiden de verschillende positieve eigenschappen versterkt en/of aangevuld worden. Met name zie je dit terug bij de combinatie brandnetel met saw palmetto en brandnetel met chlorella. We zien ook dat de brandnetel veel wordt gebruikt in combinatie met andere kruiden in de vorm van een tonicum of meer actueel in de vorm van extern toegepaste zalven. Dit is grotendeels te danken aan zijn eigenschappen om klachten met brandende en stekende sensaties op de huid te verminderen. Bijvoorbeeld bij een allergische reactie, zonnebrand of urticaria. Vaak wordt dit weer in combinatie toegepast met bijvoorbeeld aloë vera. Mensen die allergisch zijn voor de brandnetel moeten geen zalf gebruiken. In hun geval is het wel mogelijk een homeopathisch middel met brandnetel te gebruiken dat de symptomen van brandwonden kan behandelen. Al met al is de brandnetel een waardevolle plant die een vaste plaatst heeft gevonden in ons leven. Als medicijn, groente, pasta, kleding, cosmetica, bouwmateriaal, en momenteel als poeder voor in je smoothie.

Voor degene die alles wil weten over de brandnetel is het (Engelstalige) boek “URTICA DIOICA SSP. GRACILIS | AMERICAN STINGING NETTLE | EDIBLE AND MEDICINAL USES” een aanrader.
©Ed van der Post

Bronnen en referenties:
Konrad L, Muller HH, Lenz C, Laubinger H, Aumuller G, Lichius JJ. Antiproliferative effect on human prostate cancer cells by a stinging nettle root (Urtica dioica) extract. Planta Med. 2000;66:44-7.
J Herb Pharmacother. 2005;5(4):1-11. Urtica dioica for treatment of benign prostatic hyperplasia: a prospective, randomized, double-blind, placebo-controlled, crossover study. (Pubmed)
Phytother Res. 2009 Jul;23(7):920-6. doi: 10.1002/ptr.2763. Nettle extract (Urtica dioica) affects key receptors and enzymes associated with allergic rhinitis. Roschek B Jr1, Fink RC, McMichael M, Alberte RS.
Hanene Zemmouri, Omar Sekiou, Sonda Ammar, Abdelfattah El Feki, Mohamed Bouaziz, Mahfoud Messarah & show.l Urtica dioica attenuates ovalbumin-induced inflammation and lipid peroxidation of lung tissues in rat asthma model. Published online: 07 Apr 2017
Engelmann U, Walther C, Bondarenko B, et al.Efficacy and safety of a combination of Sabal and Urtica extract in lower urinary tract symptoms. A randomized, double-blind study versus tamsulosin. Arzneimittelforschung 2006;56:222-229.
http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2210803312000978

DELEN