DELEN

De afkorting AGEs staat voor ‘Advanced Glycation End products’. In het Nederlands is de meest gebruikte vertaling ‘voortgeschreden versuikeringseindproducten’. De term AGEs is bedacht omdat het alles te maken heeft met een versnelde veroudering (‘age’ is het Engelse woord voor ‘leeftijd’). AGEs zijn complexe chemische verbindingen van suikers met eiwitten. Maar het zijn eigenlijk oxidanten die, zoals we weten van alle oxidanten, een negatieve invloed hebben op ons lichaam. Antioxidanten kunnen de werking van AGEs neutraliseren, maar slechts tot op een bepaalde hoogte. AGEs komen van nature in beperkte mate in ons lichaam voor, zonder direct nadelige gevolgen te hebben. Het probleem is dat er een duidelijke toename is van de hoeveelheid AGEs in ons lichaam. We zijn er nu achter gekomen dat deze AGEs (laaggradige) onstekingen en andere schade in het lichaam veroorzaken. De afgelopen jaren zijn deze AGEs uitgebreid bij mensen onderzocht. Daaruit blijkt onder andere dat AGEs vooral het ontstaan van diabetes verergeren en de nierfunctie aantasten. Uit onderzoek blijkt ook dat hoe meer bewerkt voedsel we eten, hoe hoger het gehalte aan AGEs in ons lichaam. De vraag is: “Waarom?” en “Hoe kunnen we het voorkomen of behandelen?”.

Voeding

In het proces van versnelde veroudering speelt de moderne commerciële voeding die rijk is aan AGEs een cruciale rol. Maar AGEs ontstaan ook bij sommige bereidingswijzen. Zelfs als voedsel maar heel even wordt verhit ontstaan er nieuwe AGEs. Bij hoge temperaturen gebeurt dit sneller en massaler; hoe hoger de temperatuur en hoe langer de bereidingstijd, hoe meer AGEs er worden gevormd. De veranderingen in onze voedselbereiding hebben blijkbaar directe gevolgen voor onze gezondheid. Als we kijken naar onze belangrijkste historisch gebruikte voedingsmiddelen die van nature rijk zijn aan AGEs zien we dat vis, vlees, zuivel en noten terugkomen. Ons lichaam kan deze AGEs in principe dus prima afbreken. Het probleem zit in de toename. Door de vele bewerkingen en bereidingen die wij onze voedingsmiddelen laten ondergaan kan het aantal AGEs meer dan vertienvoudigd worden. Volgens de onderzoekers is 8.000 KE (kilo eenheden) per dag een hoeveelheid die ons lichaam kan afbreken. Meer dan 8.000 KE per dag wordt problematisch voor onze gezondheid. De nier speelt hierbij een cruciale rol.

De hoeveelheid AGEs in het bloed wordt beïnvloed door de inname van AGEs met de voeding, de eigen productie van het lichaam, de werking van antioxidanten en de werking van de nieren. 

Maillard-reactie

AGEs ontstaan o.a. door de bekende Maillard-reactie: het eiwit gaat een reactie aan met koolhydraten. Deze Maillard-reactie is vernoemd naar de Franse wetenschapper Louis Camille Maillard (1878-1936), die de reactie van eiwitten en koolhydraten bestudeerde. Het is niet een enkele reactie, maar een complexe serie van reacties tussen eiwitten en gereduceerde suikers. Deze vinden meestal plaats bij verhoogde temperaturen. Maillard-reacties zien we bij het bakken, frituren of het op een andere manier verhitten van bijna al het voedsel. Maillard-reacties zijn (gedeeltelijk) verantwoordelijk voor de smaak van brood, koekjes, cake, vlees, bier, chocolade, popcorn en gekookte rijst. In veel gevallen, zoals bij koffie, is de smaak een combinatie van de Maillard-reactie en karamelisering, hoewel karamelisering alleen plaatsvindt bij een temperatuur boven de 120-150oC en de Maillard-reacties al bij kamertemperatuur. Sommige van de Maillard-eindproducten kunnen toxisch of kankerverwekkend zijn. Bekende en veel besproken Maillard-reactieproducten zijn acrylamide en heterocyclische amines. Dit zijn potentieel giftige stoffen die alleen gevormd worden bij temperaturen boven de 180oC, vooral in gebakken of gefrituurde producten (patat). Als je frituurt onder de 180oC wordt acrylamide niet gevormd. Acrylamide wordt specifiek gevormd uit het aminozuur asparagine, dat aanwezig is als stikstofbron voor de aardappel, glucose en fructose.

ages5

 

 

Voedselallergie

Een onderbelicht effect van AGEs is voedselallergie. Voedselallergenen hebben een duidelijk effect en veroorzaken verschillende gezondheidsproblemen bij gevoelige personen. De meeste allergene voedingsmiddelen worden gewoonlijk onderworpen aan een thermische behandeling vóór de consumptie. Maar tijdens de thermische verwerking en langdurige opslag van levensmiddelen vindt vaak de Maillard-reactie plaats. Deze Maillard-reactie is enerzijds soms gunstig voor schadelijke epitopen van allergenen en kan hiermee de allergische reactie verminderen, terwijl er anderzijds ook een verergering van allergische reacties kan optreden als gevolg van veranderingen in de motieven van epitopen en allergenen. Met name de Maillard-producten zoals Nε- (carboxymethyl-)lysine (CML), pentosidine, pyrraline en methylglyoxal-H1 kunnen werken als immunogeen bij het induceren en de activering van diverse immuuncellen. Helaas is er nog weinig onderzoek gedaan dat de invloed van glycosylering in voedselallergie kan aantonen. De relatie is er wel; in de afgelopen dertig jaar is er in de westerse wereld door veranderingen in onze voedingsgewoonten bijvoorbeeld een toename van pinda-allergieën te zien. Kwalitatieve bevindingen uit studies door EuroPrevall uitgevoerd in vier verschillende landen (Bulgarije, Spanje, Polen en Groot-Brittannië) tonen aan dat een grotere consumptie van bewerkte voedingsmiddelen hieraan ten grondslag ligt. Dit zie je bijvoorbeeld terug in een toename van sesamallergie in het Midden-Oosten en Israël, en een stijging van rijstallergie in China en Japan. Om in Nederland te blijven: hier is melk een grote boosdoener; de interactie tussen het eiwit bèta-lactoglobuline en de suiker lactose verhoogt de allergeniciteit.

Amadori-producten

Dit zijn producten die gekookt of anderszins verhit zijn waarin de suikersoort glucose en het aminozuur lysine zitten. Vermoedelijk bestaat tot 10 % van de eiwitten en peptiden (ketens van aminozuren) die dagelijks de dikke darm bereiken uit zulke Amadori-producten, bijvoorbeeld fructoselysine.

Glycosylering

In ons lichaam kunnen de glucose in ons bloed en weefsels en de diverse eiwitten relatief gemakkelijk een verbinding aangaan. Dit ‘aan elkaar plakken’ gebeurt zonder de invloed van enzymen, zodat dit proces bekend staat onder de naam ‘niet-enzymatische glycosylering’ of glycering. Glucose plakt aan aminozuren, de bestanddelen van eiwitten, met name gemakkelijk aan het aminozuur lysine. Hoe hoger de concentratie van glucose of fructose in het bloed, des te sneller plakt glucose aan eiwitten. Glycering van eiwitten treedt overal in het lichaam op, bijvoorbeeld op de eiwitten van de lens in het oog (glycering van de eiwitten van de lens in het oog leidt tot vorming van staar), op collageen (bindweefsel), op het belangrijkste bloedeiwit albumine, op vetdeeltjes (lipoproteïnen) en op de rode bloedkleurstof hemoglobine, het belangrijkste bestanddeel van de rode bloedlichaampjes die in ons lichaam zuurstof transporteren naar de weefsels. AGEs veranderen de fysische en chemische structuur van het eiwit en veranderen daardoor de functie van het eiwit. De ophoping van AGEs neemt toe met de hoogte van de glucosespiegel, maar ook met de leeftijd. Oudere mensen hebben meer AGEs dan jongere mensen. De niet-enzymatische glycosylering speelt een belangrijke rol in de ontwikkeling van fysiologische en pathofysiologische processen, zoals veroudering, diabetes, atherosclerose, neurodegeneratieve ziekten en chronische nierinsufficiëntie.

Enkele gevolgen van niet-enzymatische glycosylering en AGE-vorming (Dr. B.H.R. Wolffenbuttel)

  • Glycering kan lipoproteïnen, fibrinogeen, collageen en DNA beïnvloeden
  • Glycering doet de stijfheid van collageen toenemen
  • AGEs in de vaatwand stimuleren de afgifte van TNF-a en IL-1 door macrofagen
  • Vroege glycosyleringsproducten stimuleren vrije radicaalvorming
  • AGEs stimuleren PDGF-release uit thrombocyten
  • Geglyceerd LDL stimuleert cholesterol-ester synthese en opname in macrofage
  • Glycering van apoA1, het belangrijkste eiwitbestandeel van HDL, vermindert de  cholesterol-efflux o.i.v. HDL uit de vaatwand
  • AGEs kunnen de vaatverwijdende stof ‘nitric oxide’ neutraliseren
  • AGEs verhogen de permeabiliteit (lekkage) van endotheelcellen

glycatieFiguur1:  Glucoseniveau in de menselijke huid stijgt met de leeftijd.

Het voorkómen van glycatie (verhoogd suikergehalte in het bloed) kan diabetische complicaties helpen te minimaliseren. Glycatie kan voorkomen worden door het natuurlijke afweersysteem in het lichaam, synthetische remmers en natuurlijke remmers. Er komen dan ook steeds meer antiglycatieproducten op de markt. Glycatie vindt plaats door simpele suikers. Simpele suikers zijn koolhydraten die vanwege hun eenvoudige moleculaire structuur heel gemakkelijk door je lichaam worden afgebroken en zodoende extreem snel in je bloedbaan worden opgenomenHoe simpeler de suiker (glucose en vooral fructose), des te makkelijker en sneller deze tot glycatie leidt. Deze suikers van glycatie kunnen verder gemetaboliseerd worden, waarbij diverse tussen- en eindproducten kunnen ontstaan. Voorbeelden van veelvoorkomende tussenproducten zijn: de Schiff base, de Maillard-reactie en Amadori-producten (ook bekend als vroege glycatieproducten, omdat ze vroeg in het proces worden geproduceerd). Aan het einde van dit trapsgewijze metabolische proces kunnen de verschillende AGEs gevormd worden. Er zijn tot op heden circa 15 AGEs geïdentificeerd (zoals AGE-R1/OST-48, AGE-R2/80K-H, AGE-R3/galectin-3). Deze worden in verschillende weefsels aangetroffen, zoals in de vaatwanden, de retina en het nier- en zenuwweefsel. De cellen in deze weefsels bevatten receptoren voor AGEs; de zogenaamde RAGEs.

RAGEs

De afkorting RAGE staat voor “Receptor for Advanced Glycation End product”. Het is een eiwit dat behoort tot de immunoglobuline superfamilie en is betrokken bij ontstekings- en immuunreacties. Deze RAGEs worden gevonden binnen het menselijk genoom, op chromosoom 6. Het vervelende is nu dat een kritische eigenschap van AGEs is om deze RAGE-receptor te activeren. Het belangrijkste hierbij is dat RAGE beschouwd wordt als een receptor voor HMGB1 en verscheidene S100-eiwitten, die geassocieerd worden met moleculen die vrijkomen bij weefselschade. Het is betrokken bij de immuunrespons, bijvoorbeeld door de migratie van ontstekingscellen naar de plek van de ontsteking te bevorderen of pro-inflammatoire processen te stimuleren. Het activeren van RAGE leidt dus tot zogenaamde nucleair factor-κB-activatie in de kern van cellen, waardoor allerlei pro-inflammatoire (ontstekingsbevorderende of -onderhoudende) processen op gang komen. Het blijkt dan ook dat RAGEs betrokken zijn bij veel verschillende ziekten, waaronder kanker, retinale ziekte, atherosclerose en cardiovasculaire ziekte, de ziekte van Alzheimer, ademhalingsziekten, leverziekte en diabetische nefropathie. Duidelijk is dat de functionele relevantie van RAGEs meer en meer een populair item is geworden. Ze spelen een belangrijke rol bij embryogenese en verouderingsprocessen, en de fysiologische functie is grotendeels ongedefinieerd.

Verwerking van AGEs

De van buiten aangevoerde AGEs kunnen in het lichaam schade aanrichten. Maar er zijn drie factoren die hier een belangrijke rol bij spelen. Ten eerste de hoeveelheid AGEs in de voeding, ten tweede de opname in de darm en ten derde de verwijdering uit het lichaam.

  1. De hoeveelheid AGEs in de voeding

Er zijn grote verschillen in het proces bij het ontstaan van AGEs. Het is onder andere afhankelijk van wat je eet en hoe. Een gebarbecuede hamburger levert het meeste AGEs op, terwijl een geroosterde vis in verhouding maar 1/10 AGEs aanmaakt. Bovendien zijn er ook genoeg voedingsmiddelen die juist tegen AGEs beschermen, zoals groenten, fruit, volkorengranen, peulvruchten en kruiden. Deze hebben veel antioxidanten en fytonutriënten die AGEs bestrijden. Bekend is dat citroensap vet afbreekt, maar zulke zuren onderdrukken ook de AGE-vorming. Daarnaast hoort glycatie net als oxidatie bij het menselijk bestaan. Het leven is eindig en oxidatie- en glycatieprocessen zorgen ervoor dat wij verouderen en uiteindelijk dood gaan. We zijn dus doorgeschoten en moeten bewust worden dat veel processen ook nadelig uit kunnen werken. Met simpele aanpassingen kun je het al redelijk in de hand houden. We weten dat vlees een belangrijke bron van AGEs is. Maar als je het vlees nu bedekt met een zurige marinade voordat je het bereidt, kun je de mogelijke AGE-opbouw met wel 50% verminderen.

Helaas ontstaan AGEs op grote schaal tijdens de productie van voeding in fabrieken. Ze worden ook kunstmatig aan levensmiddelen toegevoegd om de smaak en houdbaarheid te verbeteren. Tijdens het koken loopt het gehalte nog verder op. Vandaar ook dat terughoudendheid is geboden bij het gebruik van kant-en-klaar-gerechten. Vooral mensen met diabetes, een gestoorde nierfunctie en ouderen moeten hiermee al helemaal voorzichtig zijn. In een studie, waarbij mensen met ofwel type 1- of type 2-diabetes maaltijden kregen met een hoog AGEs-gehalte, zagen de onderzoekers verhoogde ontstekingsverschijnselen in hun lichaam en ook hoge niveaus AGEs in de zenuwen van deze mensen met diabetes. Aan de andere kant kun je met de juiste voeding ook de AGEs verminderen. In een kleine studie van 26 mensen met type 2-diabetes kregen deze mensen instructies om een dieet te volgen (een anti-AGEs-dieet) gedurende zes weken. Na deze zes weken zag je bij 44 procent van de mensen aantoonbare aanwijzingen van verminderde ontsteking en oxidatieve stress. Het geeft aan dat het verminderen van AGEs eenvoudig te doen is en geen extra kosten geeft. Voedingsmiddelen met een hoog eiwit- en vetgehalte -vooral van dierlijke oorsprong- en voedsel gekookt en verwerkt met droge hitte hebben de neiging om de AGE-rijkste voedingsmiddelen te zijn. Het eten van meer vis, peulvruchten, vetarme zuivelproducten, groenten, fruit en volkoren granen en het eten van minder vaste vetten, vet vlees, volvette zuivelproducten, toegevoegde suikers en verwerkte voedingsmiddelen kan helpen bij het verminderen van voedingskundige AGEs.

  1. Opname in de darm

We weten dus dat AGEs eindproducten zijn van de Maillard-reactie en een daarvan is het gevaarlijke acrylamide. Gevaarlijk omdat acrylamide de morfologie (bouw) en het weefsel van de dunne darmwand verandert. Het vermindert de spierdikte, de lengte van de darmvlokken, de crypte-diepte, het crypte-aantal en het absorberende oppervlak. Deze negatieve impact van acrylamide op de weefselstructuur en innervatie van de dunne darmwand en het absorberende vermogen van het kleine darmslijmvlies is daarom een belangrijk gevolg van zijn aanwezigheid. Zo wordt er in een studie al voorzichtig het verband gelegd tussen intestinale doorlaatbaarheid (lekkende darm) en de verwerking van levensmiddelen, met name als gevolg van lipideglycatie. Acrylamide is een stof die onbedoeld ontstaat tijdens intensieve verhitting (bakken, frituren, roosteren, grillen of braden) van koolhydraatrijke voedingsmiddelen. Het wordt gevormd tijdens de bruinkleuring. Rauwe of gekookte producten bevatten geen acrylamide. Het is een organische chemische stof die zonder dat we daarbij stilstaan ook in een aantal belangrijke toepassingen van de industrie worden gebruikt, waaronder als flocculant in ons drinkwater, in de vervaardiging van papier, textiel en mijnbouw en als additief in cosmetica. De norm voor drinkwater is 0,1 microgram (µg) per liter water. De gemiddelde inname in Nederland wordt geschat op 0,5 µg per kg lichaamsgewicht per dag. Vijfennegentig procent van de bevolking blijft onder de 1,2 µg per kg lichaamsgewicht per dag. De inname van acrylamide via de voeding is voor jongeren twee tot drie keer hoger dan voor volwassenen, uitgedrukt in µg per kg lichaamsgewicht. Op basis van voedselconsumptiepeilingen en gegevens van acrylamidegehalten in diverse voedingsmiddelen is berekend dat de belangrijkste bijdrage aan de inname van acrylamide geleverd wordt door gefrituurde/gebakken aardappelproducten (31%), chips (15%), koffie (13%), koekjes (11%), brood (10%) en peperkoek en ontbijtkoek (8%), maar dit kan verschillen per bevolkingsgroep. Het RIVM zegt in haar rapport van dit jaar dat acrylamide mogelijk een kankerverwekkende stof is, waarvan alleen is aangetoond dat het schadelijk is in dieren, maar dat dit (nog) niet overtuigend is aangetoond in de mens. Hoewel het volgens het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek al in 1994 als ‘waarschijnlijk kankerverwekkend voor de mens’ beschreven is. Van 2006-2010 begon men via epidemiologische studies te onderzoeken en te rapporteren over de mogelijke associatie tussen de acrylamide-inname en het risico op kanker bij de mens. Nu pas, in 2016 komt het RIVM met hetzelfde verhaal als wat er in 1994 al bekend was…

Recentelijk is er een bacterie, de nieuwe Intestinimonas-bacterie, in de darm gevonden die in staat is om boterzuur te maken uit fructoselysine. We weten dat fructoselysine een mogelijk schadelijk zogenaamd Amadori-product is, dat ontstaat uit de suikersoort glucose en het aminozuur lysine. Jammer genoeg heeft niet iedereen deze bacterie in zijn darm zitten.

  1. Verwijderen uit het lichaam

Het lichaam heeft natuurlijk zelf ook een antwoord op deze AGEs. Dat gebeurt vooral door AGE-receptor-1 (AGER-1 oligosaccharyl transferase-48), een receptor die AGEs opneemt, afbreekt en er voor zorgt dat ze zich niet opstapelen in cellen. Hierbij spelen de mesangiale cellen een belangrijke rol. Het zijn gespecialiseerde cellen rond de bloedvaten in de nieren. De primaire functie van mesangiale cellen is om ingesloten residuen en geaggregeerde eiwitten te verwijderen. De receptoren kunnen signalen van binnen of buiten de cel doorgeven, zoals de receptor voor AGE (RAGE), die oxidant stress-afhankelijke NF-kappaB activeert en inflammatoire genexpressie bevorderd. Maar deze mesangiale cellen hebben ook de receptoren SRI en AGE-R1, R2 en R3 die AGES afvangen. Zo werkt AGER-1 hand in hand met SIRT-1, sirtuïne dat een sleutelrol speelt bij ondermeer insulinesignalering, (demping van) ontstekingsreacties en levensduur. Wanneer de AGEs afkomstig zijn van exogene of endogene bronnen worden deze verbindingen hiermee direct verwijderd om extra eiwitmodificaties en eiwitverknoping te voorkomen. Een aantal van de AGE-receptoren kunnen AGEs voor verdere verwerking intracellulair binden. De laatste tijd worden meer van deze afvangers van AGEs ontdekt (AGE-R1/OST-48, AGE-R3/galectin-3 MSR-AII, MSR-BI, CD36). Helaas is het wel zo dat AGER1-R3 / galectin3 wel de mogelijkheid hebben om AGE-gemedieerde ROS (reactieve zuurstofverbindingen ) en RAGE-activiteiten te verminderen maar deze functie neemt af bij het ouder worden en bij hogere niveaus van oxidatieve stress.

AGER1 zou kunnen dienen als model voor de ontwikkeling van therapeutische middelen tegen vasculaire aandoeningen en aandoeningen gerelateerd aan diabetes en veroudering.

ALEs

Glucose is essentieel voor onze energie. De glucose zelf is niet schadelijk, het probleem is wat er gebeurt als glucose verandert in AGEs. Geraffineerde suiker in onze voeding is een belangrijke bron van AGEs en meer en meer onderzoek laat zien dat een dieet met veel suiker zorgt dat het lichaam sneller oud wordt. Maar AGEs en milieuschade zijn ook onlosmakelijk met elkaar verbonden. Recentelijk hebben onderzoekers ontdekt dat AGEs ook kunnen worden gevormd door een verscheidenheid aan andere processen. Zo bestaat er naast glycatie ook het proces van oxidatie (reactie met zuurstof in plaats van glucose). Ook vetten,  vooral meervoudig onverzadigde vetzuren (PUFAs: PolyUnsaturated Fatty Acids) kunnen worden omgezet in AGEs door oxidatie – de resultaten van deze reacties worden ook wel ALEs genoemd: Advanced Lipideperoxidatie Eindproducten. Op dezelfde manier als glycosylering verstoort het de normale werking van de eiwitoxidatie en vernietigt het de normale structuur van het vet. Dicarbonylverbindingen afgeleid van glycatie, suiker autoxidatie en suikermetabolisme maken diverse soorten AGE. Het zijn oxidanten die gegenereerd worden in het lichaam als een neveneffect van ons metabolische mechanisme. Deze ALEs zorgen voor oxidatie van vetten en hebben net zo’n negatieve uitwerking.

Nieren

Een afnemende nierfunctie bij veroudering is een normaal proces; in de loop van de jaren wordt het lichaam nu eenmaal minder vitaal. Het lichaam kan zich minder goed aanpassen aan nieuwe situaties. Maar met betrekking tot AGEs zijn de nieren het belangrijkste orgaan; hiermee kan het lichaam deze AGEs namelijk uitscheiden. Het is helaas aangetoond dat bij veroudering en diabetes, de glomerulaire basale membraan van de nieren verdikt, waardoor minder efficiënte nierfiltratie plaatsvindt. Deze verdikking is gekoppeld aan glycosylering, het eerste deel van het proces dat AGEs produceert. Nu blijkt dat je een ophoping van AGEs kunt verminderen met het aminozuur L-Arginine. Van L-arginine is aangetoond dat het geassocieerd kan worden met een vermindering van collageenaccumulatie van N-epsilon (carboxymethyl) lysine (een AGE) bij veroudering. Ook andere stoffen verminderen de ophoping van AGEs, zoals rutine, alfa-liponzuur, carnosine, benfotiamine, histidine en pyridoxine hydrochloride (vitamine B6). Maar uit een studie blijkt dat de meest efficiënte methode om het serum AGEs te verlagen toch is door de vermindering van de aanvoer van AGEs, bijvoorbeeld door voedsel niet aan te hoge temperaturen bloot te stellen. Dit geeft de beste bescherming voor de nieren. Andersom kun je door de stijging van AGEs en diens eindproducten voorspellen dat de nierfunctie dusdanig zal verminderen dat dit kan leiden tot diabetes of nierziekte. Gelukkig is het proces deels omkeerbaar: als mensen met diabetes een dieet met weinig AGEs gaan eten, verbetert de insulinegevoeligheid en de nierfunctie.

Huid

AGEs hopen zich op in het hele lichaam, waaronder de huid. Ophoping van AGEs in eiwitten zoals collageen en elastine leidt tot schade aan deze eiwitten. Dit leidt tot de ontwikkeling van rimpels en een gebrek aan elasticiteit, wat uiteindelijk leidt tot een ouder uitziend (lichaam en) gezicht. Er zijn tal van cosmetische producten die specifiek de accumulatie van AGEs in de huid bestrijden. Zo blijkt uit een onderzoek het remmende effect van heet waterextracten van het pericarp (de vruchtwand) van de mangosteen (Garcinia L.) op de vorming van pentosidine, een AGEs-product, dat wordt geremd tijdens de gelatineincubatie met ribose. Verscheidene verbindingen zoals garcimangosone D en rhodanthenone B, werden geïdentificeerd als remmers van de vorming van pentosidine. Omdat het verkrijgen van de huidbiopten van gezonde vrijwilligers ethisch moeilijk is, werd AGE-ophoping in de huid geschat door een fluorescentiedetector. De orale toediening van Garcinia L. liet ook een verminderde AGE-ophoping zien in de huid. Bovendien werd de elasticiteit en het vochtgehalte van de huid verbeterd.

AGEs meten

age-reader-muDe lichaamsleeftijd is van persoon tot persoon variabel en is naast leeftijd afhankelijk van leefstijl, voedingspatroon en erfelijkheid. AGEs stapelen zich op in langlevende weefsels, zoals de huid, ooglens, kraakbeen, vaatwand en hartspier. Klinisch onderzoek toont aan dat AGEs een krachtige voorspeller zijn bij ziekten als diabetes, nierfalen en atherosclerose. Door het meten van AGEs kan de medicamenteuze therapie worden aangepast of kunnen voedingsadviezen worden gegeven. Het brein achter de AGE-reader is de hoogleraar Interne Geneeskunde UMCG Andries Smit.

Het onderzoek met de AGE-reader geeft binnen een paar seconden een directe, betrouwbare meting die het risico op hart- en vaatziekten weerspiegelt. Het is een zeer eenvoudige, niet belastende en betrouwbare onderzoeksmethode. De Age-reader is een innovatief meetapparaat dat de huid van de onderarm belicht met ultraviolet licht en de fluorescerende eigenschappen die veel AGEs hebben analyseert. De AGEs in de huid zijn een graadmeter voor de AGE-waarden elders in het lichaam. Aan de hand van de waardes kan eventueel een voedingsadvies worden opgesteld. De meting van de AGE-reader is gebaseerd op het meten van de geglyceerde eiwitten (Advanced glycation End Products: AGEs) in weefsel. AGEs accumuleren gedurende de levensduur van een persoon en het is bekend dat ze een centrale rol spelen in de zich ontwikkelende rimpels en een gebrek aan elasticiteit van de huid wat kan leiden tot een ouder uitziende huid.

Interpretatie van het meetresultaat

Het meetresultaat van de AGE-reader bestaat uit een eenvoudig te interpreteren AGE-score. Om de meting te interpreteren moet duidelijk worden gemaakt dat er een lineair verband bestaat tussen het resultaat van de AGE-score en de kalenderleeftijd. Het meetresultaat wordt ten opzichte van de referentiewaarden van gezonde personen van dezelfde leeftijd geplaatst en wordt weergegeven in een kleurcode-grafiek. Groen geeft aan dat er geen verhoogde hoeveelheid AGEs aanwezig is. Als het meetresultaat in de gele, oranje of rode gebieden ligt betekent het dat er een verhoogde hoeveelheid AGEs in het weefsel is; een indicator voor het hebben of ontwikkelen van rimpels, verlies van huidelasticiteit en een oudere uiterlijk van de huid in het algemeen.

Behandelen AGEs

Het tegengaan van AGEs kan op verschillende manieren. Bijvoorbeeld door middel van voeding, fytotherapie, antioxidanten en chemisch.

Voeding

De beste strategie voor het beperken van de AGES via voeding zijn eenvoudig, kosteneffectief en in overeenstemming met de ideeën over gezonde voeding:

  1. Eet voldoende fruit, groenten en volkoren granen;
  2. Marineer vlees in zure verbindingen zoals wijn, azijn of sap van citrusvruchten. Zuur remt de vorming van AGEs. Wanneer je bijvoorbeeld rundvlees marineert in een mengsel van citroensap en azijn zal dit de helft van de AGEs schelen;
  3. Bak niet te heet en langzaam. Zo bevat een ei gebakken op een matig tot laag vuur ongeveer de helft van de AGEs van een ei bereid op een hoog vuur.
  4. Kies voor stomen, pocheren of stoven in plaats van grillen, roosteren, braden of frituren. Het stoven van vlees vermindert de AGEs bijvoorbeeld met 75 procent ten opzichte van roosteren of grillen.

U kunt uw AGE-inname dus aanzienlijk verminderen gewoon door het veranderen van uw kooktechnieken. Kook met vochtige hitte op beperkte temperaturen (stomen, stoven of koken) in plaats van droge en extreme hitte (roosteren, braden, grillen of frituren). Deze eenvoudige omschakeling kan de AGE-inname al enorm verminderen zonder aan de samenstelling van de voeding (d.w.z. geen veranderingen in koolhydraten, vetten of eiwitten) iets te veranderen.

Dat gezegd hebbende; plantaardig voedsel zoals groenten, fruit, peulvruchten en volkoren granen zijn rijk aan voedingsstoffen en hebben de neiging laag in AGEs te zijn, zelfs na het verhitten. Dus is het gunstig om deze in uw AGE-Less-dieet zo veel mogelijk op te nemen. Nog een tip om uw dieet AGE-arm te maken: vervang boter door olijfolie; plantaardige vetten hebben de neiging om minder AGEs te vormen dan dierlijke vetten.

Fytotherapie

In een recent onderzoek werd gekeken naar de kruiden Rhinacanthus nasutus (witte kraanbloem), Syzygium aromaticum (kruidnagel) en Phyllanthus amarus (steenbreker) ten aanzien van het verminderen van AGEs. Zo blijkt dat methylglyoxal (MG) betrokken is bij de glycatie van de eindproducten (AGEs) en dat deze kruiden de vorming van MG-afgeleide AGEs konden verminderen door hun effect op dit methylgloxal. Deze bevindingen zijn van belang bij het ontwikkelen van potentiële kruidengeneesmiddelen ter voorkoming of ter verbetering van AGE-gemedieerde diabetische complicaties. Met name de fenolverbindingen uit de kruiden spelen een belangrijke rol. Andere kruiden die gebruikt worden zijn o.a. basilicum en C. fistula (Indische goudenregen).

Antioxidanten

Er bestaat natuurlijk al een lijst van natuurlijke antioxidanten en chelerende middelen zoals ascorbinezuur, α-tocoferol, niacinamide, pyridoxal, natriumseleniet, selenium gist, Trolox, rivoflavin, zink en mangaan waarvan aangetoond is dat ze glycatie albumine remmen.

Ascorbinezuur, α-tocoferol en GSH hebben een positieve invloed op glucoseopname en glycaemia. Groene thee, vitamine C en vitamine E en een combinatie van N-acetylcysteïne met taurine en oxerutine verminderen de glycosylering van het huidcollageen. Andere verbinding zoals de polyfenolen uit groene thee (epigallocatechine-3-gallaat) blijken in staat AGE-geïnduceerde pro-inflammatoire veranderingen tegen te werken. En bij gezonde proefpersonen zie je bij een suppletie met vitamine C een aanzienlijke afname van de  serum eiwit glycatie.

Chemisch

Er zijn een aantal chemische producten op de markt en enzymen die de Maillard-reactie kunnen beïnvloeden. Zo heb je Alagebrium (dimethyl-3-phenayl-thiazolium chloride) en intrinsieke AGE-ontgiftende enzymen zoals FAOXs, FN3K en het enzymsysteem van Glo. Het is een interessante strategie om AGE te verwijderen; enzymen herkennen immers specifieke substraten makkelijker en het geeft minder bijwerkingen. Een ander bekend product  is Aminoguanidine (AG), een prototype therapeutisch middel voor het voorkomen van de vorming van gevorderde glycatie eindproducten. Het reageert snel met α- en β-dicarbonylverbindingen zoals methylglyoxal, glyoxal en 3-deoxyglucosone.Het remt met name vasculaire complicaties bij experimentele diabetes. Aminoguanidine is ook een stof die veelbelovend is, omdat het de omzetting van bepaalde geglyceerde stoffen (zoals HbA1c) kan verminderen en daarmee de schadelijke eindproducten verlagen.

Conclusie

Het is bekend dat slecht en teveel eten tot obesitas kan leiden en tot insulineresistentie, vaak veroorzaakt door chronisch verhoogde oxidatieve stress en chronische ontsteking.  Maar het recent bewijs dat het overmatig gebruik van geavanceerde glycatie eindproducten (AGEs), een belangrijke oorzaak van deze ontstekingen kan zijn, en hiermee het risico van insulineresistentie verhoogt, dwingt ons om ons voedingspatroon echt drastisch onder de loep te nemen.  Omdat  de consumptie van voedingsmiddelen met een hoog AGEs-gehalte standaard in overvloed in ons westerse dieet zit moet dit verminderen. AGEs zijn bijzonder hoog in dierlijke voedingsmiddelen die rijk zijn aan vet en eiwit, zoals vlees (vooral rood vlees), maar suikerhoudende voedingsmiddelen en sterk bewerkte en voorverpakte producten zijn ook hoog in AGEs.  Het lichaam ontdoet zich van nature van schadelijke AGE-verbindingen, maar het wordt natuurlijk minder effectief als er te veel worden ingenomen via de voeding. Alle lichaamscellen worden beïnvloed door de accumulatie van AGEs,  niet alleen die  zijn verbonden met veroudering; ook de ontwikkeling of verergering van veel chronische ziekten, zoals hart- en leverziekten en Alzheimer kan het gevolg zijn.

© Ed van der Post

  • http://www.nbc.nl/kennis-regelgeving/achtergrondinformatie-acrylamide/. 9.9.2016
  • http://www.cancer.gov/about-cancer/causes-prevention/risk/diet/cooked-meats-fact-sheet
  • http://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371%2Fjournal.pone.0086903
  • http://www.eufic.org/article/en/food-safety-quality/food-allergy-intolerance/expid/EUFIC_Review_on_Food_Allergens/
  • http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4628390/inhibitory effect of herbal medicines and their trapping abilities against methylglyoxal-derived advanced glycation end-products
DELEN