DELEN

We weten allemaal dat er geen echt remedie bestaat voor verkoudheid en griep. Ook vaccinatie is geen remedie. Statistisch gezien is het zelfs zo, dat je minder kans hebt op griep als je geen griepvaccinatie hebt gehaald. Een journalist van BCTV in Vancouver rapporteerde dat van de 32 mensen op de eerstehulppost van het ziekenhuis er 30 mensen een antigriepprik hadden gehad. Volgens de reguliere cijfers is de vaccinatie-effectiviteit 54%. In 2015 was dit echter een heel stuk minder… oeps, het virus verandert steeds. En laten we het nog maar niet hebben over de bijwerkingen. De vraag is: bestaat er een effectieve natuurlijke manier om de symptomen van verkoudheid en griep te behandelen? Plantaardige, natuurlijke remedies die gebruikt worden bij verkoudheid en griepinfecties zijn momenteel erg populair. Ze zijn minder invasief en hebben minder bijwerkingen dan farmaceutische geneesmiddelen. Jammer hierbij is dat de meeste mensen in het begin denken dat ze gewoon een verkoudheid hebben en niets doen. Om dan veel later, vaak pas tegen de tijd dat ze eindelijk merken dat het de griep is en het virus zich volledig manifesteert, actie te gaan ondernemen. Maar juist met de natuurlijke middelen is het belangrijk dat u onmiddellijk na het gevoel dat de keel gaat krassen, de loopneus begint, hoesten zich voordoet en/of pijn in het lichaam zich manifesteer, begint met het gebruik hiervan. Zelfs als het gewoon een verkoudheidsvirus is, zullen deze middelen helpen. Een aantal van de natuurlijke middelen is wetenschappelijk onderzocht, waaronder Amerikaanse ginseng, Chinese kruidengeneesmiddelen, Echinacea, vlierbes, groene thee, oscillococcinum, vitamine C en vitamine D.

In dit artikel wil ik focussen op vlierbesextract, omdat dit herhaaldelijk is getest, waarbij is vastgesteld dat de duur van de ziekte met wel vier dagen verkort kan worden en het zeer effectief is bij de bestrijding van maximaal tien stammen van het griepvirus. Dit bleek al uit een studie van Zacay-Rones in 1995, waarbij de zwarte vlierbes bewees effectief te zijn tegen de vogelgriep, in het bijzonder tegen de Panama B-stam. Een gestandaardiseerd vlierbes extract, Sambucol (SAM), verminderde de hemagglutinatie en remde replicatie van humane influenzavirussen type A / Shangdong 9/93 (H3N2), A / Beijing 32/92 (H3N2), A / Texas 36/91 (H1N1), A / Singapore 6/86 (H1N1), type B / Panama 45/90, B / Yamagata 16/88, B / Ann Arbor 1/86 en dierlijke stammen uit Noord-Europese varkens en kalkoenen, A / Sw / Ger 2 / 81, A / Tur / Ger 3/91, en A / Sw / Ger 8533/91 in Madin-Darby. Het extract remt het virus door zich te binden aan H1N1 virions, waardoor het vermogen van de virussen om andere cellen te infecteren vermindert.

Sambucus nigra

We kennen vrijwel allemaal wel de zwarte vlierbes, een struikachtige boom afkomstig uit de gematigde streken van Europa. Zwarte vlierbes, of Sambucus nigra, wordt tegenwoordig op grote schaal gebruikt als medicinale plant. In Duitsland en Oostenrijk zijn tientallen plantages aangelegd. Deze bladverliezende boom kan wel zo’n tien meter hoog worden en produceert schermen van kleine, witte bloemen. Deze bloemen genereren groene bessen, die zwart worden aan het einde van de zomer. Het gebruik van de vlier door de mens is al heel oud. Archeologen ontdekten dat de vroege mens hun doden begroeven met vlierbessentakken. In Noord-Amerika gebruikten vroege kolonisten zo’n 10.000 jaar geleden al zwarte vlierbes. Indianen aten de bessen als voedsel, maar zij waren zich ook bewust van de genezende eigenschappen van de plant. Zij lieten bessen, bladeren en bloemen verteren als middel tegen tegen reuma en virale infecties. Natuurgenezers kijken vooral naar de inhoudsstoffen, en bij hen is bekend dat met name de bessen, invertsuiker, fruitzuren, tannines, vitamine A, C en P, anthocyaan-pigmenten en sporen van etherische olie bevatten. De bloesems zijn naast de bessen ook uiterst waardevol, bij de behandeling van verkoudheden, virusinfecties van de luchtwegen gepaard gaande met koorts en griep. Deze bloesem wordt van oudsher ook al gebruikt voor allerlei aandoeningen van de bovenste luchtwegen die gepaard gaan met verhoogde slijm- en vochtafscheiding. Zo kan tevens bij hooikoorts en sinusitis vlierbloesem goed worden toegepast en ook bij gehoorsvermindering tijdens verkoudheden bewijst het zijn diensten (die lastige ‘stoppen in je oren’ bij verkoudheid).

Wetenschappelijk onderbouwing

De laatste tijd is er sprake van een opleving van het gebruik van deze geneeskrachtige plant. Waarschijnlijk heeft dit ook te maken met de hoge kwaliteit van de klinische laboratoriumstudies en de positieve resultaten over deze plant. Hieronder zullen we een aantal van deze gepubliceerde werken verkennen en daarmee uitleggen hoe vlierbessen ons kunnen helpen om gezond te blijven.

1. Immuunbooster

Vlierbessen zijn uitstekende algemene immuunsysteemboosters. De donkergekleurde bessen bevatten namelijk kleine hoeveelheden van de chemische verbindingen anthocyanidinen, waarvan bekend is dat deze immuunstimulerende effecten hebben en vooral als antioxidant krachtiger zijn dan vitamine E en C. We kennen deze stof al lang, omdat anthocyanen pigmenten (kleurstoffen) zijn die in bijna alle hogere planten voorkomen. Het zijn in water oplosbare, fenolische verbindingen die donkerblauw zijn en behoren tot de flavonoïden. Anthocyanen geven vruchten een rode, violette, blauwe of blauwzwarte kleuring. Deze groep kan in suikervrije anthocyanidine (aglycone) en anthocyanine (glycoside) worden verdeeld. Anthocyanen worden met name gebruikt als additief in levensmiddelen onder het E-nummer E163. Wetenschappers van het Research Center for Food in Karlsruhe, Duitsland, zagen dat de anthocyanen in vlierbessen het immuunsysteem versterken door het stimuleren van de aanmaak van cytokines, die ons lichaam helpen onze immuunrespons te reguleren. In Polen wordt vlierbesextract zelfs officieel op de medische site voor artsen en apothekers aanbevolen bij griep.(x)

Anthocyaan

Het onderzoek naar anthocyaan bij kanker is het verst gevorderd. De zwarte vlierbes werd als eerste gebruikt bij ratten die slokdarmkanker hadden; hier wist het de celgroei te remmen met 30-60%, en later bij darmkanker tot maximaal 80%. Het bleek zowel effectief in het beginstadium als in een gevorderd stadium van de tumorontwikkeling. De zwarte bes is daarom duidelijk een serieus onderwerp van onderzoek geworden met een veelbelovende therapeutische waarde. Giusti presenteerde deze bevindingen op 19 augustus 2007 op het National Congres van de American Chemical Society in Boston. Hij liet zien dat op moleculair niveau anthocyaan in staat is om genen die betrokken zijn bij ongeregelde celvermeerdering, ontstekingen, apoptosis (celdood) en angiogenese ((nieuw)groei van bloed- en lymfvaten) gunstig te beïnvloeden. In 2007 werden deze onderzoeken naar een hoger onderzoeksniveau getild, namelijk het klinisch onderzoek. Ook deze studies tonen aan dat anthocyanen positieve effecten hebben bij de behandeling van kanker, waarbij het met name de tumors in de slokdarm, prostaat en dikke darm bestrijdt.

In 2007 ontdekte men bij een studie op de University of Pittsburgh dat anthocyanen menselijke kankercellen doden terwijl ze gezonde cellen niet beïnvloeden. Bij lage doses van cyanidine-3-rutinoside (c-3-r), stierf de helft van de kankercellen in alle lijnen van de test bij menselijke leukemie en de lymphomacellen binnen 18 uur. Toen de hoeveelheid c-3-r verdubbeld werd stierven alle kankercellen binnen 18 uur. Het mechanisme hierachter schijnt te zijn dat de kankercellen door c-3-r peroxyden vrijgeven als antwoord hierop, wat de kankercellen doodt. De normale cellen geven geen peroxyden vrij wanneer c-3-r wordt aangeboden.

2. Diabetes

Op 4 februari 2015 publiceerde The Journal of Nutrition het resultaat van een onderzoek naar gezuiverd anthocyanine-suppletie bij diabetespatiënten. 58 patiënten met diabetes kregen voor dit onderzoek,  een gerandomiseerde, placebogecontroleerde, dubbelblinde studie, gedurende 24 weken tweemaal daags 160 mg anthocyanen of placebo (n = 29/groep). Deelnemers en onderzoekers werden gemaskeerd. Uit de bevindingen bleek dat anthocyanine-suppletie gunstige metabolische effecten heeft bij patiënten met type 2-diabetes. Dit komt door de verbetering van dyslipidemie, het versterkt de antioxidantcapaciteit en het voorkomt insulineresistentie. Een ander onderzoek naar de inname van anthocyanen, bij 1997 vrouwen met insulineresistentie en ontstekingen, gepubliceerd in 2014 in American Society for Nutrition laat zien dat door anthocyanen de mogelijke mechanismen tot het ontwikkelen van type 2 diabetes mellitus worden verminderd en de onderzoekers stellen een positieve rol vast bij een verhoogde inname van anthocyanen en flavonen op HOMA-IR (insuline-resistentie). Bij meerdere studies is gemeld dat anthocyanen gunstig zijn voor diabetes vanwege hun vermogen om insulinesecretie te stimuleren en oxidatieve stress te verminderen.

3. Hart- en vaatziekten

De consumptie van anthocyanine-rijke voedingsmiddelen heeft een duidelijk verminderd effect op de incidentie van hart- en vaatziekten. Volgens de Iowa Women’s Health Study, waarbij de voeding van 34.000 postmenopauzale vrouwen zonder hart- en vaatziekten werd geëvalueerd en waarbij deze vrouwen werden gevolgd gedurende een periode van 16 jaar, bleek dat door de wekelijkse consumptie van vruchten die rijk zijn aan anthocyanine significante reductie kon worden aangetoond van het aantal sterfgevallen, als gevolg van een vermindering van hart- en vaatziekten en coronaire ziekten. Maar ook blijkt er een positief verband te bestaan tussen de (matige) consumptie van rode wijn en een verminderde kans op sterfgevallen door hart- en vaatziekten. Verder werd er een nog bredere groep van ongeveer 93.000 vrouwen gevolgd die gedurende een periode van 18 jaar meer dan een keer per week vruchten aten en dus een hogere inname van anthocyanen hadden. Dit had een significante vermindering van het risico op myocardiaal infarct tot gevolg, vooral diegenen die iedere week meer dan drie porties fruit consumeerden; zij toonden een 34% lager risico op het lijden aan hart- en vaatziekten in vergelijking met degenen die minder bosbessen en aardbeien hadden geconsumeerd.

Anthocyanen in fruit hebben bovendien de capaciteit om het geheugen te verbeteren en het leeftijdsgebonden verlies van cognitieve functies te vertragen. Er is aangetoond dat Anthocyanine-rijke bessen bij gerelateerde tekorten in bepaalde gevallen het werkgeheugen kunnen verbeteren. Ze bedwingen neuroinflammatie, verbeteren de doorbloeding en activeren de synaptische signalering. Verder is gebleken dat bepaalde anthocyaninen uit voeding de bloed-hersen-barrière doorkomen, wat een direct gunstig effect geeft op de zenuwverbindingen.

4. Ontstekingsremmend

Wetenschappers hebben nu de actieve verbinding in de vlierbes geïsoleerd. Het concentraat heet Antivirin en wordt gevonden in de zwarte vlierbes. De belangrijkste flavonoïden die aanwezig zijn in vlierbessen zijn de anthocyanen cyanidin 3-glucoside en cyanidin 3-sambubioside. Deze zijn detecteerbaar in plasma na orale inname van vlierbesextract. Een mogelijk werkingsmechanisme van vlierbesextract bij de behandeling van influenza is dat de flavonoïden het immuunsysteem stimuleren door het verbeteren van de productie van cytokinen door monocyten. Bovendien is van de vlierbes aangetoond dat het de hemagglutinatie van het influenzavirus remt en daarmee de hechting van het virus aan de celreceptoren voorkomt. Anthocyanines hebben ook een ontstekingsremmend effect vergelijkbaar met dat van acetylsalicylzuur; dit kan het uitgesproken positieve effect op pijn en koorts die waargenomen werd bij een studiegroep die behandeld werd met vliersiroop verklaren.

Deze placebo-gecontroleerde, dubbelblinde studie werd uitgevoerd op een groep van individuen uit een landbouwgemeenschap (kibboets) in Israel tijdens een uitbraak van influenza B / Panama. Deze studie werd in 1993 uitgevoerd. Koortsvrij, een gevoel van verbetering en volledige genezing werden al geregistreerd na zes dagen. Tijdens de acute herstelfase werden de deelnemers getest op de aanwezigheid van antilichamen tegen influenza A, B, respiratoir syncytieel en adenovirussen. Tijdens de herstelfase zagen de onderzoekers een hoger gemiddelde van hemagglutinatie inhibitie (HI) concentratie influenza B in de groep die behandeld werd met Sambuco dan in de controlegroep. Een significante verbetering van de symptomen, zoals minder koorts, werd waargenomen bij 93,3% van de gevallen in de SAM-behandelde groep binnen twee dagen, terwijl in de controlegroep 91,7% van de patiënten pas een verbetering vertoonde binnen zes dagen (p <0,001). Een volledige genezing werd binnen twee tot drie dagen in ongeveer 90% van de SAM-behandelde groep bereikt en binnen ten minste zes dagen in de placebogroep (p <0,001). Gezien de werkzaamheid van het extract in vitro en het feit dat het reageert op alle stammen van het influenzavirus, de klinische resultaten, de lage kosten en het niet optreden van bijwerkingen, zou dit preparaat een mogelijkheid zijn voor een veilige behandeling van influenza A en B.

Cytokine-niveaus

Cytokinen zijn kleine moleculen die uiterst belangrijk zijn voor ons immuunsysteem. Deze kleine moleculen bewegen in ons hele lichaam en fungeren als chemische boodschappers. Cytokinen sturen signalen die ons lichaam vertellen de intensiteit van een immuunrespons te verlagen of te verhogen. Wanneer deze cytokinen-signalering goed functioneert, zal ons lichaam slechts een agressieve immuunrespons geven wanneer dat nodig is. Als er geen bedreiging voor ons lichaam is, dan neemt onze cytokinen-activiteit juist gas terug. Uit meerdere laboratoriumstudies blijkt dat een behandeling met zwarte vlier de cytokinen-niveaus in ons immuunsysteem verhoogt en regelt. (Middleton, 1992). Een bijzonder overtuigend rapport is dat van Barak et al., hij toont aan dat zwarte vlierbesextract een reeks cytokinen activeert die belangrijk zijn voor ons immuunsysteem (IL-6, IL-1 en TNF-α). De productie van inflammatoire cytokines (IL-1 beta, TNF-alfa, IL-6, IL-8) wordt significant verhoogd, vooral door het Sambucol zwarte vlierbesextract (2-45 maal), in vergelijking tot LPS, een bekende monocyte activator (3,6-10,7 maal). De meest opvallende stijging werd waargenomen in TNF-alfa. Samengevat: het gebruiken van zwarte vlierbes kan onze cytokinen-niveaus wanneer we ziek zijn moduleren. Goed gereguleerde cytokinen-niveaus leiden tot passende immuunreacties. Een bekend recent onderzoek (uit 2016) gepubliceerd in “Nutrients”, liet zien dat een vlierbessensuppletie de duur en de symptomen van een verkoudheid van vliegtuigreizigers kunnen verminderen. Reizigers kregen het middel tien dagen voor vertrek tot vier à vijf dagen na aankomst in het buitenland. Het bleek dat ze gemiddeld twee dagen minder last hadden van verkoudheid en een aanzienlijke vermindering hadden van hun klachten.

Conclusie

Vlierbessensiroop is in principe gemakkelijk thuis te maken. Toch is een waarschuwing op zijn plaats, omdat minder bekend is dat onrijpe bessen en groene delen van de vlier giftig kunnen zijn. De vlier bevat namelijk sambunigrin, een stofje dat gesplitst kan worden in blauwzuur (waterstofcyanide) en een onschadelijke suikergroep. Blauwzuur is erg giftig maar ook vluchtig; na verhitten van vlierbessen is er geen risico meer. Daarnaast is het belangrijk te weten dat er een effectief extract gebruikt moet worden om dezelfde resultaten te krijgen die in de onderzoeken naar voren komen. Een gestandaardiseerd vlierpreparaat is daarom belangrijk. De vlierbloesem wordt traditioneel ook gebruikt voor de verlichting van de vroege symptomen van een verkoudheid, en deze wordt algemeen erkend als veilig. Feit is dat je van de bessen heerlijke wijn en jam kunt maken en ze bovendien rijk zijn aan vitaminen A en C. De vlier heeft een uitgebreide reputatie opgebouwd als geneeskrachtige plant. De bladeren, bloemen, schors en bessen worden allemaal toegepast bij genezing. Maar het vlierextract Sambucol is een van de weinige middelen waarvan wetenschappelijk ook bevestigd is dat het daadwerkelijk een specifieke antivirale werking heeft tegen de influenza A en influenza B-virussen.

© Ed van er Post

  • http://www.mdpi.com/2072-6643/8/4/182
  • https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9395631
  • http://www.tandfonline.com/doi/full/10.3109/13880209.2014.931441?  scroll=top&needAccess=true
  • http://www.actahort.org/books/1061/
  1. European Cytokine Network. Volume 12, Number 2, 290-6, June 2001, Recherches
  2. Roschek B, Fink RC, McMichael MD, Li D, Alberte RS. Elderberry flavonoids bind to and prevent H1N1 infection in vitro. Phytochemistry. 2009;70:1255-1261.
DELEN